Orzecznictwo

Orzecznictwo

  1. Zagadnienia ogólne

1.1. Opuszczenie pracy a wina

Ocena winy pracownika, który wbrew poleceniom przełożonego opuścił stanowisko po 40 godzinach pracy, nie może pomijać obowiązków pracodawcy w zakresie organizowania pracy w sposób zapewniający jej bezpieczne i higieniczne warunki.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.06.2000 I PKN 718/99OSNAP 2002/1/12

1.2. Stan zdrowia a wypowiedzenie umowy o pracę

1) Przeciwwskazanie lekarskie do wykonywania choćby jednego obowiązku należącego do zakresu czynności na zajmowanym stanowisku pracy uzasadnia wypowiedzenie umowy o pracę.

2) Przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach pracownika będącego działaczem związkowym, któremu pracodawca wypowiedział umowę o pracę ze względu na przeciwwskazanie lekarskie do wykonywania niektórych obowiązków na zajmowanym stanowisku pomimo braku zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej, pozostaje w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa do restytucji stosunku pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16.12.1999 I PKN 469/99 OSNAP 2001/10/346

  1. Podstawowe obowiązki pracodawcy

2.1. Narzędzia pracy.

1) Do obowiązków pracodawcy należy dostarczenie pracownikowi sprawnych i bezpiecznych narzędzi pracy, więc wydanie pracownikowi niesprawnej drabiny i tolerowanie przez przełożonych jej używania, gdy przyczyniło się do wypadku przy pracy, stanowi podstawę do przyjęcia winy pracodawcy (art. 415 KC).

2) Każdy pracownik ma prawo przypuszczać, że jego pracodawca przestrzega przepisów bhp, w związku z czym sprzęt, z którego korzysta w czasie pracy, jest sprzętem sprawnym.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16.03.1999 II UKN 522/98 OSNAP 2000/9/374

2.2. Urządzenia higieniczno-sanitarne.

Pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikom odpowiednie urządzenia higieniczno-sanitarne. Wykonanie tego obowiązku nie jest uzależnione od jego możliwości ekonomiczno-finansowych.

Wyrok NSA z dnia 04.03.1997 II SA/Wr 1133/96 Pr.Pracy 1998/4/39 we Wrocławiu

2.3. Warunki pracy a stan zdrowia pracownika.

Obowiązek zapewnienia pracownikom bezpiecznych i nieszkodliwych dla ich zdrowia warunków pracy obejmuje przestrzeganie nie tylko ogólnie obowiązujących norm w tym zakresie, lecz także indywidualnych przeciwwskazań związanych ze stanem zdrowia lub osobniczymi skłonnościami pracownika.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.12.1974 II PR 262/74 PiZS 1976/3/67

2.4. Warunki pracy a fizjologia i psychologia pracy.

Pracodawca obowiązany jest stworzyć pracownikowi takie warunki pracy, by praca była bezpieczna i nie była ponad miarę uciążliwa. W tym celu pracodawca, przydzielając pracownikom konkretną pracę, powinien mieć na uwadze wskazania, jakie dyktuje fizjologia i psychologia pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.01.1965 II PR 685/64OSNC 1965/7-8/136

2.5. Warunki pracy a technika

Artykuł 207 § 1 kp zobowiązuje zakład pracy do zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Realizacja tego obowiązku wymaga podejmowania różnych środków z dziedziny techniki, organizacji pracy, profilaktycznej ochrony zdrowia, odpowiedniego wykorzystania osiągnięć nauki i techniki.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 1984 r. I SA 804/84 ONSA 1984/2 poz. 123

2.6. Obowiązki bhp a wina pracodawcy

Zaniedbanie obowiązku zapewnienia pracownikom bezpiecznego stanowiska pracy uzasadnia odpowiedzialność pracodawcy na zasadzie winy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.09.2000 II UKN 207/00 OSNAP 2002/8/191

2.7. Priorytetowa ochrona zdrowia pracownika.

Bezpieczeństwo pracownika i ochrona jego zdrowia, a nawet życia, są tego rodzaju dobrem, któremu w hierarchii dóbr prawnie chronionych należy przyznać pierwszeństwo przed ochroną miejsca pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6.12.1999 I PKN 469/99 OSNAP 2001/10/346

  1. Pomieszczenia pracy i inne miejsca wykonywania pracy

3.1. Temperatura w pracy a sytuacja ekonomiczna pracodawcy.

Odstąpienie przez pracodawcę od wykonania obowiązku zapewnienia pracownikom odpowiedniej temperatury w pomieszczeniach pracy może być usprawiedliwione względami technologicznymi, a nie jego sytuacją ekonomiczną.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku z dnia 20 września 2001 r. SA/Bk 75/2001 Prawo Pracy 2002/3 str. 35

3.2. Priorytetowa ochrona zdrowia pracownika.

Bezpieczeństwo pracownika i ochrona jego zdrowia, a nawet życia, są tego rodzaju dobrem, któremu w hierarchii dóbr prawnie chronionych należy przyznać pierwszeństwo przed ochroną miejsca pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16.12.1999 I PKN 469/99 OSNAP 2001/10/346

3.3. Urządzenia higieniczno-sanitarne

Pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikom odpowiednie urządzenia higieniczno-sanitarne. Wykonanie tego obowiązku nie jest uzależnione od jego możliwości ekonomiczno-finansowych.

Wyrok NSA z dnia 04.03.1997 II SA/Wr 1133/96 Pr.Pracy 1998/4/39 we Wrocławiu

  1. Prawa i obowiązki pracownika

4.1. Prawo powstrzymania się od pracy

4.1.1. Niebezpieczne warunki pracy a obecność pracownika

1) Niebezpieczne warunki pracy, nie usprawiedliwiają niezgłoszenia się w miejscu wykonywania pracy. Powstrzymywanie się pracownika od wykonywania pracy w warunkach nieodpowiadających przepisom BHP nie stanowi naruszenia obowiązku świadczenia pracy tylko wtedy, gdy pracownik zawiadomił o tym niezwłocznie przełożonego (art. 210 § 1 KP).

2) Pracownik nie może również udzielać sam sobie urlopu wypoczynkowego.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09.05.2000 PKN 619/99 OSNAP 2001/20/610

4.1.2. Powstrzymywanie się od pracy a warunki pracy

Pracownik ma prawo powstrzymywania się od wykonywania pracy we wskazanym przez pracodawcę pomieszczeniu, tylko wówczas, jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy lub stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla jego zdrowia lub życia.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.01.2000 PKN 488/99 OSNAP 2001/11/375

4.1.3. Praca zagrażająca zdrowiu a dbałości o dobro pracodawcy

Powstrzymanie się od wykonywania pracy zagrażającej zdrowiu pracownika może w konkretnych okolicznościach sprawy stanowić przedmiot pracowniczego obowiązku dbałości o dobro pracodawcy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07.01.1998 I PKN 405/97OSNAP 1998/22/651

4.2. Obowiązki pracownika

4.2.1. Dźwigowy a przestrzeganie zasad bhp

Od każdego dźwigowego należy we wszelkich okolicznościach wymagać przestrzegania podstawowej w tej mierze zasady bhp, aby operując dźwigiem nie podnosił ciężarów przekraczających dopuszczalny udźwig żurawia. Postępując, bowiem wbrew tej zasadzie operator dźwigu tworzy stan zagrożenia dla życia własnego i innych osób tudzież dla mienia. Ewentualna przy tym wina innych osób współodpowiedzialnych za powstanie stanu zagrożenia, nie wyłącza w takim razie winy dźwigowego.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 września 1980 r. IV PR 261/80

4.2.2. Naruszenie BHP uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę

Naruszenie przez pracownika obowiązku przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy może stanowić w myśl art. 42 § 1 kp w związku z art. 45 kp uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia tylko samych warunków płacy. Takie wypowiedzenie warunków płacy nie ma nic wspólnego z karami porządkowymi przewidzianymi w art. 108 kp.

Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 stycznia 1980 r. I PZP 45/79

  1. Wypadki

5.1. Definicja wypadku

5.1.1. Definicja wypadku

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej na ustawowe pojęcie wypadku przy pracy składają się trzy elementy: nagłość zdarzenia, przyczyna zewnętrzna i związek zdarzenia z pracą. Ten trzeci element z reguły zachodzi wówczas, gdy nagłe zdarzenie nastąpiło podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności albo poleceń przełożonych. Związek zdarzenia z pracą będzie zerwany, chociażby samo zdarzenie nastąpiło na terenie zakładu pracy i w godzinach pracy, je-żeli pracownik w przeznaczonym na pracę czasie zachowuje się w taki sposób lub przedsiębierze takie czynności, które nie wynikają z zatrudnienia, lub nawet celom zatrudnienia są przeciwne, a przez to powodują, że w istotnym – ze względu na moment zdarzenia – czasie dochodzi do zerwania czasowego związku z pracą, co z kolei uniemożliwia przyjęcie, że wypadek nastąpił podczas lub w związku z pracą. Taki skutek może, choć nie musi, wywołać wprowadzenie się pracownika w stan nietrzeźwości. Stan taki może również w warunkach określonych w art. 8 ust. 2 ustawy wypadkowej wyłączyć prawo pracownika do świadczeń, nawet w razie zdarzenia, które można zakwalifikować jako wypadek przy pracy. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 29 września 1978 r., III PRN 31/78, nie publikowany

Za wypadek w drodze do pracy lub z pracy uważa się zdarzenie nagłe, spowodowane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w drodze z domu do pracy lub z pracy do domu (art. 6 ust. 1 i art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; t.j. Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 ze zm.). (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 25 października 1994 r., II URN 39/94, OSNAP z 1995 r. nr 4, poz. 53

Wypadkiem przy pracy jest każde nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną i pozostające w związku czasowym, miejscowym i funkcjonalnym z wykonywaną pracą, jeżeli wpłynęło na gwałtowne pogłębianie się samoistnych procesów chorobowych poszkodowanego.

Wyrok SA w Gdańsku z 16 stycznia 1996 r., III AUr 1258/95, OSA z 1996 r. nr 7-8, poz. 27

5.1.2. Błędne zakwalifikowanie

Sąd powszechny nie jest związany błędnym zakwalifikowaniem przez komisję powypadkową zdarzenia jako wypadku przy pracy.

Wyrok SN z 25 lipca 1973 r., Ul PRN 35/73, OSNC z 1974 r. nr 5, poz. 95

5.1.3. Zakwalifikowanie zdarzenia

Dla oceny, czy zdarzenie jest wypadkiem przy pracy, nie ma znaczenia data, w której poszkodowany zgłosił się do lekarza oraz symbol choroby umieszczony na zwolnieniu lekarskim.

Wyrok SN z 13 maja 1997 r., II UKN 115/97, OSNAP z 1998 r. nr 5, poz. 159

5.2. Nagłość zdarzenia

5.2.1. Upadek i uderzenie

Doznanie obrażeń w wyniku upadku i uderzenia o twarde przedmioty w miejscu pracy jest typowym przykładem „nagłego zdarzenia”, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy wypadkowej z 1968 r. (ustawa została uchylona)

Wyrok SN z 2 lutego 1977 r., III PRN 50/76, PiZS z 1978 r. nr 6, poz. 63

5.2.2. Mgła

Mgła na trasie nie jest zjawiskiem, które występuje nagle i w sposób zaskakujący użytkowników dróg. Przeszkodę tę można zawczasu dostrzec, a intensywność jej narasta na tyle stopniowo, by można było dostosować się do zmienionych warunków, w szczególności dostosować szybkość pojazdu do każdoczesnego stanu widoczności. Napotkanie przez kierowcę w czasie jazdy tego rodzaju przeszkody nie pozbawia go możliwości odpowiedniego zabezpieczenia się przed grożącym niebezpieczeństwem przez zmniejszenie szybkości, a nawet, w granicznym przypadku, zatrzymanie pojazdu. Skoro zaś kierowca ma możliwość zareagowania w określony sposób na grożące niebezpieczeństwo, to nieskorzystanie z tej możliwości urasta do naruszenia obowiązków, jakie ciążą na nim z mocy przepisów o ruchu pojazdów mechanicznych na drogach publicznych.

Nie można zatem podzielić wyrażonego w rewizji poglądu, że mgła stanowiła samodzielną i nie zależną od zachowania się kierowcy przyczyną wypadku. Słuszne jest natomiast stanowisko Sądu Wojewódzkiego, który dopatrzył się winy kierowcy i w konsekwencji obciążył pozwane przedsiębiorstwo odpowiedzialnością cywilną za skutki wypadku z mocy art. 24 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, jakiemu uległ powód konwojent pozwanego Przedsiębiorstwa, który w chwili wypadku znajdował się w kabinie kierowcy.

Wyrok SN z 18 stycznia 1965 r., IIPR 716/64, nie publikowany

5.2.3. Ustalenie przed sądem

Ustalenie przez Sąd, że zdarzenie nagłe, spowodowane przyczyną zewnętrzną, któremu pracownik uległ po przybyciu do zakładu pracy i wskutek którego zmarł, nastąpiło po zerwaniu związku z pracą, musi być oparte na dowodach pozwalających przyjąć taką hipotezę i nie może być dowolne.

Wyrok SN z 8 listopada 1994 r., II PRN 6/94, OSNAP z 1995 r. nr 10, poz. 122

5.2.4. Wręczenie pisma o wypowiedzeniu

Wręczenie pracownikowi pisma zawierającego oświadczenie  zakładu pracy o wypowiedzeniu umowy o pracę nie stanowi nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 1976 r. – III PZP 2/76

5.2.5.  Okres wystąpienia następstw chorobowych po wypadku

Nie jest wypadkiem przy pracy zdarzenie, którego następstwa chorobowe występują po okresie znacznie przekraczającym jedną dniówkę roboczą.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1999 r. – IIUKN 523/99, OSNAP 2000/10/396.

Zdarzenie będące istotnym zewnętrznym czynnikiem wywołującym negatywną reakcję organizmu i stanowiące przyczynę wypadku przy pracy, posiada cechę nagłości tylko wtedy, gdy przebiega w czasie nie dłuższym niż trwanie dnia pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1999 r. – II UKN 24/99, OSNAP 2000/18/697.

5.3. Zewnętrzna przyczyna wypadku

5.3.1. Definicja – zewnętrzna przyczyna

Pod rządem ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144) przyczynę zewnętrzną wypadku przy pracy stanowi oddziałujący z zewnątrz na organizm pracownika czynnik, który w normalnym przebiegu wydarzeń w konkretnej sytuacji faktycznej nie powinien wystąpić, a który jednak wystąpił i wywołał, lub w istotny sposób przyczynił się – w warunkach art. 6 cyt. ustawy – do powstania uszczerbku na zdrowiu pracownika.

Wielokrotność podobnych, niezwykłych i nieprawidłowych sytuacji nie wyłącza możliwości uznania jednej z nich za wyczerpującą znamiona wypadku przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r, jeżeli w tej tylko jednej sytuacji wystąpiły niekorzystne dla pracownika skutki oddziaływania – choćby nawet identycznej – przyczyny zewnętrznej. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 5 kwietnia 1984 r., U PRN 2/84, OSP z 1985 r. nr 4, poz. 71

Przy kwalifikacji konkretnej okoliczności, jako przyczyny zewnętrznej w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej z 1975 r., ważne jest, aby stanowiła ona przyczynę sprawczą zdarzenia, natomiast nie musi być przyczyną wyłączną (jedyną).

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1990 r. – II PR 52/90, PiZS 1991, nr 4, s. 63.

5.3.2. Czynnik spoza organizmu

Zewnętrzną przyczyna wypadku przy pracy może być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego zdolny wywołać w istniejących warunkach szkodliwe skutki, w tym także pogorszyć stan pracownika dotkniętego już schorzeniem samoistnym.

Wyrok S.A. w Krakowie z 15 grudnia 1994 r., Apr 41/94, OSA 1995 r. nr 2, poz.16

5.3.3. Akcja ratownicza

Akcja ratownicza zakładowej i specjalistycznej służby zdrowia mająca na celu udzielenie pomocy pracownikowi, który uległ w czasie pracy zawałowi serca, nie może być uznana – w razie jej spóźnienia lub bezskuteczności – za zewnętrzną przyczynę zgonu tego pracownika w związku z doznanym zawałem serca.

Wyrok SN z 19 kwietnia 1981 r., III PZP 2/81, nie publikowany

5.3.4. Zachowanie innego człowieka

Charakter przyczyny zewnętrznej wypadku ma także zachowanie innego człowieka (pracownika), wywołujące uszczerbek na zdrowiu pracownika.

Związek przyczynowy wypadku z pracą może istnieć nie tylko wówczas, gdy nastąpił on wskutek wykonywania czynności pracowniczych.

Wyrok SN z 11 sierpnia 1978 r., III PRN 25/78, PiZS z 1980 r. nr 4, poz. 61

5.3.5. Orzeczenie lekarskie

Dopuszczenie do pracy pracownika legitymującego się aktualnym orzeczeniem lekarskim o braku przeciwwskazań do jej wykonywania nie stanowi zewnętrznej przyczyny wypadku przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 ze zm.). (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 23 kwietnia 1997 r” II UKN 76/97, OSNAP z 1998 r. nr 3, poz. 99

5.3.6. Stan nietrzeźwości

Stan nietrzeźwości pracownika nie powoduje zerwania związku z pracą, jeżeli do wypadku dochodzi w sytuacji, w której nie można wykluczyć, że obok tego stanu także inne dolegliwości organizmu spowodowały, że doszło do zdarzenia spowodowanego przyczyną zewnętrzną, w wyniku którego nastąpiła śmierć pracownika.

Wyrok SA w Łodzi z 31 grudnia 1992 r., III APr 51/92, OSA z 1993 r. nr 8, poz. 32

5.3.7. Zdenerwowanie

Nie można nadać charakteru przyczyny zewnętrznej w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 20, poz. 105) samemu faktowi zdenerwowania, spowodowanego nie odpowiadającym życzeniom pracownika przesunięciem go do innej pracy.(ustawa uchylona)

Wyrok SN z 22 czerwca 1977 r. III PRN 12/77, OSNC z 1977 r. nr 12, poz. 248

5.3.8. Brak opieki medycznej

Przyczyną zewnętrzną wypadku w czasie podróży służbowej może być także niezapewnienie przez pracodawcę należytej opieki medycznej pracownikowi.

Wyrok SN z 5 sierpnia 1998 r., II UKN 146/98, OSNAP z 1999 r. nr 15, poz. 496

5.3.9. Zawał serca

Zawał mięśnia sercowego może być uznany za wypadek przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (……), jeżeli nastąpił w czasie wykonywania pracy w normalnych warunkach przez pracownika dotkniętego schorzeniem samoistnym na skutek przyczyny zewnętrznej lub wystąpienia dodatkowych zdarzeń, które w konkretnych okolicznościach mogą być uznane za współtwórcze przyczyny zewnętrznej.

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu opublikowanym w OSNAPiUS 1998, nr 12, poz. 367.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1994 r. – II URN 38/94; OSN 1995, nr 4, poz. 52.

Przy ocenie, czy zawał serca jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej z 1975 r., istotne znaczenie ma rodzaj przyczyny zewnętrznej, jej rola w wystąpieniu zawału oraz okoliczności, w jakich nastąpiło to zdarzenie. Jeżeli zatem zawał serca nastąpił na skutek nienormalnej reakcji organizmu w normalnych warunkach pracy wymagającej np. zwykłego wysiłku, bądź psychicznego – to trzeba przyjąć, że decydujący wpływ na zawał wywarły przyczyny wewnętrzne. W rezultacie taki zawał nie może być uznany za wypadek przy pracy. Jeżeli natomiast zawał nastąpił jako wynik nieprawidłowości w sposobie lub warunkach wykonywanej pracy, to stanowi on wypadek przy pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1978 r. – III PRN 15/78, Sł. Prac. 1978, nr 11, s. 31.

Nie można wykluczyć uznania zawału za wypadek przy pracy pod warunkiem jednakże stwierdzenia, że zdarzenie to nastąpiło w związku z pracą na skutek przyczyny zewnętrznej w znaczeniu nadanym temu pojęciu w ustawie wypadkowej. Zawał serca jest wynikiem przyczyn istniejących w samym organizmie człowieka, łączących się ze stanem jego zdrowia, predyspozycjami ustrojowymi i właściwościami  wewnętrznymi – są to więc przyczyny wewnętrzne. Przy istnieniu tych przyczyn do wystąpienia zawału mogą też doprowadzić przyczyny zewnętrzne. Przy takim zbiegu przyczyn wywołujących zawał, do uznania takiego zdarzenia za wypadek przy pracy istotne znaczenie ma rodzaj przyczyny zewnętrznej i jej rola w wystąpieniu zawału.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 1976 r. – III PZP 2/76.

Kwalifikacja prawna zawału serca jako wypadku przy pracy wymaga wykazania, że przyczyna zewnętrzna tego zdarzenia pozostawała w związku z wykonywaniem obowiązków pracowniczych w rozumieniu ustawy wypadkowej z 1975 r.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia  2 października 1997 r. – II UKN 281/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 15, poz. 456.

Kierowca, który doznał zawału mięśnia sercowego wskutek nadmiernego wysiłku przy wykonywaniu – bez polecenia przełożonego – nie należącego do zakresu jego obowiązków wyładunku towaru przewożonego w ramach usług transportowych, zatrudniającego go zakładu pracy, wobec niemożności dokonania tego wyładunku przez odbiorcę, działał w interesie swego zakładu pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1980 r. – III PZP 5/80; PIŻ 1980, nr 34, s. 19; Sł. Prac. 1980, nr 12, s. 29; OSNCP 1980, nr 12, poz. 228.

Zawał serca, jakiego doznał pracownik w związku z wykonywaniem czynności przekraczających jego możliwości psychofizyczne, a więc nadmierne obciążających jego organizm jest wypadkiem przy pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1997 r.  – II UKN 347/97.

5.3.10. Wypadek spowodowany poślizgiem samochodu

Wypadek wskutek poślizgu samochodu jest spowodowany przyczyną zewnętrzną w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. nr 30 poz. 144 ze zm.), a fakt, że doszło do niego na skutek nadmiernej prędkości i nieostrożności poszkodowanego pracownika, może mieć jedynie wpływ na zakres uprawnień odszkodowawczych (art. 8, ust. 1 tej ustawy).

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1998 r. – UKN 529/97, OSNAPiUS 1999, nr 4, poz. 144.

5.3.11. Zemdlenie

W sytuacji, gdy nie stwierdzono u poszkodowanego w wypadku pracownika takiego schorzenia lub właściwości organizmu, które same przez się nie mogły zamanifestować się zemdleniem powodującym upadek, należy przyjąć istnienie przyczyny zewnętrznej w drodze domniemania faktycznego z art. 231 k.p.c., uzasadnionego okolicznością, że wykonywanie pracy w zmechanizowanym zakładzie pracy z reguły łączy się ze zwiększonym zagrożeniem życia pracownika.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 września 1977 r. – III PRN 30/77 Sł. Prac. 1978, nr 2, s. 34.

5.3.12. Napad padaczkowy

Czy uznać należy za wypadek przy pracy upadek pracownika podczas wykonywania przez niego zwykłych czynności w zakładzie pracy,  w wyniku którego to wypadku doznał złamania podstawy czaszki i innych obrażeń powodujących jego śmierć, gdy upadek nastąpił na skutek napadu padaczkowego tegoż pracownika ?

Sąd udzielił odpowiedzi odmownej.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1977 r. – III PZP 16/76, OSNCP 1977, nr 9, poz. 155.

5.3.13. Praca w nadgodzinach

Przyczyną zewnętrzną w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej mogłoby stanowić zatrudnienie w godzinach nadliczbowych, gdyby okazało się – na podstawie opinii biegłego lekarza- że rodzaj czy warunki pracy wpłynęły na zaostrzenie objawów schorzenia samoistnego (wady serca), doprowadzających do omdlenia i upadku na kamienną podłogę, powodującego obrażenia głowy i skutkującego zgonem.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1977 r. – III PRN 18/77.

5.3.14. Schorzenie samoistne jako przyczyna zewnętrzna

Dopuszczenie do pracy pracownika dotkniętego schorzeniem samoistnym, które w danym dniu czyniło go niezdolnym do pracy, stanowi przyczynę zewnętrzną w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadku przy pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1977 r. – III PRN 49/77, OSN 1979, nr 3, poz. 48.

5.3.15. Przyczyna zewnetrzna wypadku – wyłączenie woli i świadomości pracownika

Przy ocenie zewnętrzności można mówić wtedy, gdy wypadek pozostaje poza wolą i świadomością pracownika – w odróżnieniu od przyczyny wewnętrznej, tkwiącej w organizmie poszkodowanego, która również może spowodować  uszczerbek na zdrowiu.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1978 r. III URN 36/78, PiZS 1980, nr 7, s. 70.

5.3.16. Niefortunny odruch pracownika

Przyczyną zewnętrzną w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r. może być nawet niefortunny odruch pracownika – jego nieskoordynowane poruszanie się, powodujące potknięcie się i upadek nawet na gładkiej powierzchni. Wyłączenie przyczyny zewnętrznej przy upadku pracownika, który nastąpił w takich okolicznościach, byłoby uzasadnione tylko wtedy, gdyby istniały podstawy do ustalenia, że wypadek pracownika został spowodowany jego schorzeniem łączącym się np. ze skłonnością do omdleń lub zakłóceń równowagi.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1980 r. – PR 33/80, Sł. Prac. 1980, nr 12, s. 29.

5.3.17. Akcja ratownicza slużby zdrowia

Akcja ratownicza zakładowej i specjalistycznej służby zdrowia, mająca na celu udzielenie pomocy pracownikowi, który uległ w czasie pracy zawałowi serca, nie może być uznana – w razie jej spóźnienia lub bezskuteczności – za zewnętrzną przyczynę zgonu tego pracownika w związku z doznanym zawałem.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1981 r. PZP 2/81.

5.3.18. Brak badań lekarskich

Dopuszczenie do pracy maszynisty kolejowego bez przeprowadzenia badań kontrolnych i po upływie terminu obowiązującego do przeprowadzenia takich badań może stanowić przyczynę zewnętrzną uzasadniającą  uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy (art. 6 ustawy z 12 czerwca1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 ze zm.).

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1996 r. – II PRN 9/96 OSNAPiUS 1997, nr 5, poz.70.

Dopuszczenie pracownika do wykonywania pracy na podstawie aktualnego okresowego zaświadczenia lekarskiego, zawierającego obiektywnie błędną ocenę jego zdolności do pracy, stanowi przyczynę zewnętrzną wypadku.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1999 r. – II UKN 208/99, OSNAPiUS nr 5/2001, poz. 172.

5.3.19. Wykonywanie codziennych obowiązków a choroba pracownika

Przyczyną zewnętrzną wypadku przy pracy, w rozumieniu art. 6 § 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 ze zm.) może być wykonywanie codziennych obowiązków pracowniczych, jeżeli przyczyniły się w znacznym stopniu do pogorszenia samoistnej choroby pracownika.

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu opublikowanym w OSNAPiUS 1998, nr 14, poz. 434.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 maja 1997 r. – II UKN 85/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 386.

5.3.20. Choroba wieńcowa pracownika

Wykonywanie przez pracownika cierpiącego na chorobę wieńcową zwykłych obowiązków nie stanowi przyczyny zewnętrznej w rozumieniu art. 6, ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 ze zm.), chyba że pracodawca nie uwzględnił zaświadczenia lekarskiego przedłożonego przez pracownika stwierdzającego, że z uwagi na stan zdrowia, istnieją przeciwwskazania do wykonywanej pracy.

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu opublikowanym w OSNAPiUS 1988, nr 2, poz. 53.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1997 r. – II UKN 66/97, OSNAPiUS 1998, nr 2, poz. 53.

5.3.21. Zdarzenie zewnętrzne

Pozostające w związku z wykonywaniem pracy zdarzenie zewnętrzne, które było sprawczym czynnikiem nagłego i gwałtownego pogarszania samoistnych schorzeń pracownika wyczerpuje przesłanki prawne uznania go za wypadek przy pracy.

Podobne stanowisko zajął Sad Najwyższy w orzeczeniach opublikowanych w OSNAPiUS 1998, nr 14, poz. 434 i w OSNAPiUS 1999, nr 3, poz. 101.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1997 r. – UKN 130/97, OSNAPiUS 1998, nr 7, poz. 219.

5.3.22. Czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego

Zewnętrzną przyczyną wypadku przy pracy może być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego, zdolny wywołać w istniejących warunkach szkodliwe skutki, w tym także pogorszyć stan pracownika dotkniętego już schorzeniem samoistnym.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 15 grudnia 1994 r. – Apr 41/94, OSA 1995, nr 2, poz. 16.

5.3.23. Zdenerwowanie pracownika – stres psychiczny

Nie może mieć charakteru przyczyny zewnętrznej wypadku – w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. – sam fakt zdenerwowania spowodowanego nie odpowiadającym życzeniu pracownika przesunięciem go do innej pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1977 r. – III PNN 12/77

Stres psychiczny związany z wykonywaniem obowiązków pracowniczych, mieszczących się w granicach normy, który przeciętny organizm ludzki może znieść bez istotnego uszczerbku dla zdrowia , nie jest przyczyną zewnętrzną w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1986 r. – II URN 166/86.

Stres związany z wykonywaniem obowiązków pracowniczych jest cechą tych obowiązków i nie może być uznany za przyczynę zewnętrzną zawału serca, chyba że jego gwałtowny charakter jest wynikiem rażąco nietypowych warunków pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1997 r. – II UKN 407/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 21, poz. 644.

Przeżycie wewnętrzne w postaci emocji o znacznym nasileniu, wywołujące negatywne skutki w organizmie pracownika, może być uznane za przyczynę zewnętrzną zdarzenia, jeżeli powstało wskutek okoliczności nietypowych dla stosunków pracowniczych.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1995 r. – II PRN 1/95, OSNAP nr 17/1995, poz. 216.

Stres związany z wykonywaniem pracy pracowników zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych jest cechą tych obowiązków i jako taki nie może być uznany za przyczynę zewnętrzną wypadku pracy, chyba że jest nadmierny i został spowodowany nadzwyczajnymi okolicznościami zaistniałymi w czasie i miejscu pracy.

Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 22 lutego 2000 r. – III Aua 864/99, OSA 2001/10/37

5.3.24. Przyczyna zewnętrzna w zbiegu z przyczyną wewnętrzną

Błędny jest pogląd, że predyspozycje organizmu do określonego schorzenia uniemożliwiają uznanie, że pracownik uległ wypadkowi przy pracy. Jeżeli przyczyna zewnętrzna występuje w zbiegu z przyczyną wewnętrzną, to do uznania danego zdarzenia za wypadek przy pracy wystarczy, jeżeli zostanie wykluczone, że bez tego czynnika zewnętrznego nie doszłoby do skutku w postaci uszczerbku na zdrowiu.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 maja 1984 r. – II PRN 6/84.

5.3.25. Indywidualny stan psychiczny i fizyczny pracownika

Praca w normalnych warunkach może , przy uwzględnieniu indywidualnego stanu psychicznego i fizycznego pracownika stanowić dla niego nadmierny wysiłek i stać się przyczyną zewnętrzną wypadku przy pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1991 r. – II PRN 3/91, OSP nr 11/92, poz. 263.

5.3.26. Naruszenie przepisów bhp

Naruszenie przepisów bhp, samo przez się nie decyduje o kwalifikacji prawnej wypadku. Kwestia ta jest bez znaczenia dla uznania zdarzenia za wypadek przy pracy. Może ona prowadzić jedynie do pozbawienia pracownika świadczeń.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1980 r. – III PRN 10/80 (niepublikowany).

5.3.27. Nadmierny wysiłek

Czynnikiem o charakterze przyczyny zewnętrznej może być nadmierny, przy uwzględnieniu stanu zdrowia pracownika, wysiłek podejmowany przezeń przy wykonywaniu pracy, zdeterminowany szczególnymi jej warunkami i rodzajem, jeżeli stał się istotną przyczyną w powstaniu sytuacji prowadzącej do zawału serca. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1977 r. – III PZP 15/76.

Przy ocenie nadmiernego wysiłku jako przyczyny zewnętrznej wypadku przy pracy należy mieć na uwadze nie tylko rodzaj wykonywanych czynności, ale też warunki i okoliczności, w których są wykonywane.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 1994 r. – II PRN 7/94, OSN 1995, nr 9, poz. 108.

Nadmierny wysiłek podczas pracy, który z największym prawdopodobieństwem wespół z samoistnym nadciśnieniem tętniczym wywołał u pracownika udar mózgu, stanowi przyczynę zewnętrzną wypadku w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1997 r. – II UKN 70/96, OSNAPIUS 1997, nr 18, poz. 357.

5.3.28. Praca w godzinach nadliczbowych

Przyczyną zewnętrzną, w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej, mogłoby stanowić zatrudnienie w godzinach nadliczbowych, gdyby okazało się na podstawie opinii biegłego lekarza, że rodzaj lub warunki pracy wpłynęły na zaostrzenie się objawów schorzenia samoistnego (wady serca), doprowadzających do omdlenia i upadku na kamienną podłogę, powodującego obrażenia głowy i skutkującego zgonem.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1997 r. III PRN 18/77.

5.3.29. Wypadek po odsunięciu pracownika od pracy

Nie jest wypadkiem przy pracy zdarzenie nagłe wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło po odsunięciu pracownika od wykonywania pracy, w czasie, gdy samodzielnie przebywał na terenie zakładu pracy i nie był w dyspozycji pracodawcy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1998 r. – II UKN 298/98, OSNAP 1999/24/798.

5.3.30. Nie udzielenie pomocy pracownikowi

Nie udzielenie pomocy pracownikowi, który zasłabł w miejscu pracy, stanowi przyczynę zewnętrzną wypadku przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej z 1975 r.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 1999 r. – II UKN 443/99, OSNAP 2000/6/237.

5.3.31. Wysiłek fizyczny jako przyczyna zewnętrzna.

Okoliczność iż uszkodzenie ciała, istotne pogorszenie stanu zdrowia lub śmierć podczas pracy nastąpiły na tle stwierdzonych u pracownika schorzeń samoistnych, nie wyłącza sama przez się uznania zdarzenia za wypadek, jeżeli w stanie faktycznym danej sprawy ujawniły się fakty o charakterze przyczyny zewnętrznej, z którymi pozostaje w związku określony skutek. Takim czynnikiem o charakterze  przyczyny zewnętrznej może być nadmierny, przy uwzględnieniu stanu zdrowia pracownika, wysiłek podejmowany przezeń przy wykonywaniu pracy i zdeterminowany szczególnymi jej warunkami i rodzajem, jeżeli stał się istotną i współdecydującą przyczyną w powstawaniu sytuacji prowadzącej do zawału serca.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1977 r. – III PZP 15/76.

Podniesienie przez pracownika w czasie pracy znacznego ciężaru, które doprowadziło do nagłego uszkodzenia organizmu w takim stopniu, że pracownik stał się niezdolny do wykonywania dotychczasowej pracy, ma charakter wypadku przy pracy, choćby nawet pracownik przed wypadkiem był dotknięty schorzeniem samoistnym, które jednak pozwalało mu na wykonywania dotychczasowej pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1977 r. – III PRN OSA 1978, nr 12, poz. 217.

Wysiłek fizyczny powodujący w czasie pracy uszkodzenie organizmu wewnętrznego pracownika dotkniętego schorzeniem samoistnym może uzasadniać uznanie tego zdarzenia za wypadek przy pracy, jeżeli wysiłek ten będący zdarzeniem zewnętrznym w sposób istotny przyspieszył bądź pogorszył istniejący już stan chorobowy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1977 r. – III PRN 94/76, OSN 1977, nr 10, poz. 196.

Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie uzasadnia wniosku, iż wypadek przy pracy ma miejsce tylko wówczas gdy zdarzenie, które nastąpiło w związku z pracą, zostało wywołane wyłącznie przyczyną zewnętrzną.  Sąd Najwyższy nie podziela poglądu, że zawał serca może być uznany za wypadek przy pracy jedynie wtedy, gdy na jego powstanie zadziałał nagły czynnik zewnętrzny w postaci gwałtownego urazu w okolicę serca. Także inna przyczyna zewnętrzna pozostająca w związku z pracą, o ile spowodowała bądź w istotnym stopniu wpłynęła na wystąpienie zawału serca u pracownika, uzasadnia uznanie tego zdarzenia za wypadek przy pracy, chociażby stan ten łączył się także z przyczyną wewnętrzną, tkwiącą w organizmie tego pracownika. Nadmierny wysiłek fizyczny w czasie pracy pracownika cierpiącego na samoistne schorzenie serca może również uzasadniać uznanie tego zdarzenia za wypadek przy pracy, jeżeli wysiłek ten był choćby tylko jedną z zasadniczych  przyczyn wystąpienia zawału serca bądź też wpłynął istotnie na przyśpieszenie zawału.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 1977 r. – III PRN 17/77.

Okoliczność, że ciężar przenoszonego przedmiotu nie przekroczył normy dopuszczalnej dla jednego pracownika przy przenoszeniu ciężarów, nie wyłącza możliwości uznania zdarzenia za wypadek przy pracy, gdy dla pracownika, który doznał zawału serca, podniesienie ciężaru ze względu na istniejący już stan chorobowy stanowiło nadmierny wysiłek. Wówczas też będzie on przyczyną zewnętrzną, która doprowadziła do nagłego pogorszenia stanu chorobowego oraz uszkodzenia organu wewnętrznego osłabionego chorobą samoistną.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1977 r. – III PRN 11/77, PiZS 1978, nr 1, poz. 45.

Związek pomiędzy nagłą i zewnętrzną przyczyną wypadku, a pracą polega na miejscowym lub czasowym bądź funkcjonalnym powiązaniu przyczyny doznanego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci pracownika z wykonywaniem czynności zmierzających do realizacji zadań pracodawcy, do których pracownik zobowiązał się  w umowie o pracę lub będących przedmiotem polecenia przełożonych albo nawet podjętych samorzutnie w interesie pracodawcy.

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu opublikowanym w OSNAPiUS 1999, nr 2, poz. 63.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 1997 r. – UKN 245/97, OSNAPiUS 1998, nr 12, poz. 370.

5.4. Związek zdarzenia z pracą

5.4.1. Subiektywna ocena

Ochrona pracownika przewidziana w art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144) obejmuje także jego działania, które wykraczają poza zwykły zakres czynności wynikający ze stosunku pracy, a fakt że działania te nie były uzgodnione z pracodawcą, a nawet zostały podjęte bez jego wiedzy nie ma dla tej ochrony znaczenia. Nawet subiektywne, uzasadnione okolicznościami przekonanie pracownika, że działa w interesie pracodawcy, daje podstawę do objęcia go ochroną przewidzianą ustawą wypadkową. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 21 października 1998 r., II UKN 264/98, OSNAP, wkł. z 1999 r. nr 5, poz. 10

5.4.2. Zachowanie pracownika

Dla stwierdzenia istnienia lub zerwania związku z pracą w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r., nr 30, poz. 144) decydujące znaczenie ma zachowanie się pracownika, który uległ wypadkowi. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 11 sierpnia 1994 r., II PRN 1/94, OSNAP z 1995 r. nr 3, poz. 34

5.4.3. Zerwanie związku z pracą

Związek z pracą zostaje zerwany wówczas, gdy pracownik bez usprawiedliwienia prawnego nie wykonuje pracy w czasie i w miejscu, w którym pracę powinien wykonywać. Nie zawsze przy tym miejscem wykonywania pracy będzie teren zakładu pracy, a czasem pracy czas pracy zakładu pracy, jako całości. Miejscem pracy może być także miejsce zamieszkania pracownika, lub jakiekolwiek inne miejsce, a czasem pracy – dowolna pora doby, jeżeli wykonywanie pracy w takich miejscach i w takiej porze przewiduje treść wiążącego strony stosunku prawnego.

Wyrok SN z 27 marca 1979 r., III PR 16/79, nie publikowany

5.4.4. Czynności zwykle wykonywanych

Podjęcie przez pracownika nawet nienależących do jego obowiązków, ale celowych czynności, zwykle wykonywanych w zakładzie, dowodzi związku zdarzenia z pracą, skoro pracownik działał w interesie zakładu pracy.

Wyrok SN z 13 maja 1982 r., II PRN 8/82, OSP z 1983 r. nr 5, poz. 107

Okoliczność, że pracownik uległ wypadkowi przy pracy w czasie przeznaczonym na wykorzystanie urlopu wypoczynkowego nie pozbawia go prawa do świadczeń z ustawy wypadkowej w razie stwierdzenia, że wykonywał on tę pracę wprawdzie bez polecenia, lecz w interesie zakładu pracy. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 31 stycznia 1973 r., III URN 38/72, OSP z 1973 r. nr 7, poz. 143

5.4.5. Usuwanie skutków awarii

Nawet gdyby w czasie przystąpienia do usuwania awarii pompy w kotłowni powód nie miał obowiązku dokonywania tych czynności z uwagi na to, że awaria nastąpiła nie na jego zmianie, działał on w interesie zakładu pracy, co zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym z dnia 23 stycznia 1968 r. kwalifikuje to zdarzenie jako wypadek w zatrudnieniu, a jednocześnie w myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy – jako wypadek przy pracy. (ustawy uchylone)

Wyrok SN z 17 września 1970 r., II PR 250/70, nie publikowany

5.4.6. Wykonywanie nakazanej pracy

Nie może zobowiązany do wynagrodzenia szkody czynić skutecznego zarzutu, który mógłby stanowić przesłankę przyczynia się w rozumieniu art. 158 § 2 k.z. (obecnie art. 362 k.c.) pracownikowi w sytuacji, gdy ten w dobrze rozumianym interesie swego pracodawcy i w ramach udzielonego mu polecenia wykonuje w sposób właściwy nakazaną mu pracę, pomimo nie stworzenia mu przez zobowiązanego bezpiecznych warunków pracy. Prowadziłoby to w istocie do niedopuszczalnego i sprzecznego z zasadami współżycia przerzucenia skutków własnego zaniedbania na osobę pracownika, któremu – o ile nie wykazano rażącego lekceważenia własnego bezpieczeństwa lub nieostrożności – nie można poczytywać za uchybienie, że nie uchylił się od spełnienia swego obowiązku i wykonywał zleconą mu pracę w warunkach niezapewniających pełne jej bezpieczeństwo.

Wyrok SN z 9 sierpnia 1967 r., I PR 240/67, nie publikowany

Pozostaje w związku przyczynowym z zatrudnieniem nieszczęśliwy wypadek, któremu uległ pracownik w drodze po poradę do lekarza ordynującego w obrębie zakładu pracy, jeżeli choroba została wywołana warunkami pracy.

Wyrok SN z 13 lipca 1964 r., III PU 7/64, OSNC z 1965 r. nr 7-8, poz. 117

5.4.8. Wypadek w czasie zwolnienia

W czasie zwolnienia lekarskiego pracownik jest czasowo zwolniony z obowiązku świadczenia pracy i wykonywania innych czynności mających związek z pracą. Z tego względu wypadek pracownika wracającego w okresie zwolnienia chorobowego z zakładu pracy, do którego udał się po wniosek o przedłużenie zasiłku chorobowego, nie jest wypadkiem w drodze do pracy w rozumieniu art. 41 ustawy z dnia 16 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144). (ustawa uchylona)

Wyrok SA w Katowicach z 14 stycznia 1999 r., III AUa 1221/98, Prawo Pracy z 1999 r. nr 9, poz. 48

W czasie zwolnienia lekarskiego pracownik jest czasowo zwolniony z obowiązku świadczenia pracy i wykonywania innych czynności mających związek z pracą. Przybycie do przychodni lekarskiej – położonej nawet na terenie zakładu pracy (oraz powrót z przychodni do domu) – nie jest więc wystarczającą przesłanką do uznania, że pobyt pracownika w przychodni pozostawał w związku z pracą.

Wyrok SA w Katowicach z 12 lutego 1998 r., III AUa 1355/98, Prawo Pracy z 1998 r. nr 9, poz. 42

5.4.9. Wola realizowania obowiązków pracowniczych

Sam fakt „wygłoszenia” z ubezpieczenia w sytuacji, gdy pracownik nie był o nim poinformowany i udawał się do pracy z zamiarem jej świadczenia, nie może wykluczać uznania zdarzenia za wypadek w drodze do pracy, jeżeli wszystkie okoliczności będą wskazywały, iż jedynym powodem pokonywania danej drogi była wola realizowania obowiązków pracowniczych.

Wyrok SA w Katowicach z 12 października 1994 r., III AUr 393/94, OSA z 1995 r. nr 6, poz. 54

5.4.10. Polecenie przełożonego

Wypadek, jakiemu uległ pracownik w czasie i miejscu pracy wskutek awarii sprzętu będącego własnością pracodawcy przy wykonywaniu polecenia bezpośredniego przełożonego, który w ramach dodatkowo prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej przyjął ustne zlecenie wykonania usługi na rzecz spółki zależnej od pracodawcy, jest wypadkiem przy pracy.

Wyrok SN z 11 lutego 1999 r., II UKN 465/98, Prawo Pracy z 1999 r. nr 8, poz. 36

5.4.11. Odwożenie pracownika – małżonka

Nie jest wypadkiem przy pracy uraz, jakiemu uległ nauczyciel wychowania fizycznego w czasie prowadzenia na terenie szkoły zajęć towarzysko-rekreacyjnych z osobami dorosłymi, gdy zajęcia te były prowadzone bez polecenia dyrektora szkoły, jakkolwiek za jego wiedzą.

Wyrok SN z 22 stycznia 1999 r., II UKN 441/98, PiZS z 1999 r. nr 3, poz. 43

5.4.13. Nietrzeźwość

Nie można uznać, że pracownik utonął podczas lub w związku z wykonywaniem zwykłych czynności pracowniczych, jeżeli nie został przez przełożonego dopuszczony do pracy, ponieważ był pijany.

Wyrok SN z 3 maja 1982 r., II PR 9/82, OSP z 1983 r. nr 3, poz. 48

Stan nietrzeźwości świadczy o naruszeniu dyscypliny pracy i uzasadnia wyciągnięcie stosownych konsekwencji, włącznie do rozwiązania umowy o pracę ze skutkiem natychmiastowym z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, nie stanowi zerwania więzi z pracą.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1985 r. – II PRN 20/85.

5.4.14. Starcie pracowników

Za wypadek przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 20, poz. 105) uznać należy wynikłe na tle wykonywania obowiązków pracowniczych starcie dwóch pracowników na terenie zakładu pracy, choćby nawet poszkodowany pracownik starcie to wywołał, jeśli działał w intencji zapewnienia dyscypliny na terenie zakładu pracy.

Nie odbiera zdarzeniu charakteru wypadku przy pracy fakt, że zdarzenie miało miejsce po normalnych godzinach pracy poszkodowanego pracownika, o ile w tym czasie wykonywał on czynności w interesie zakładu pracy.

Wyrok SN z 23 października 1980 r., III PRN 43/80, nie publikowany

5.4.15. Poronienie

Poronienie jako następstwo wysiłku fizycznego pracownicy w związku z pracą jest wypadkiem przy pracy.

Okoliczność, że samochód, którym powódka została uderzona, należy do zakładu pracy, w którym jest zatrudniona, pomijając to, że jeszcze bardziej ów związek z jej pracą uwydatnia, nie odbiera przedmiotowemu wypadkowi znamion wypadku przy pracy w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy. (ustawa uchylona)

Postanowienie SN z 8 lipca 1970 r., III PZP 14/70, nie publikowane

5.4.17. Rozprawa sądowa

Odbycie podróży do sądu celem złożenia zeznań w sprawie, której stroną jest zakład pracy, o ile pracownik nie został delegowany przez ten zakład, nie jest wykonywaniem  przez pracownika czynności w interesie zakładu pracy w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy wypadkowej 1 975 r.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja  1978 r. – III PRN 13/78.

5.4.18. Wypadek w czasie przerwy śniadaniowej

Wypadek, jakiemu uległ pracownik w czasie przerwy śniadaniowej i podczas czynności, które pozostają w związku z celem przerwy śniadaniowej, jest wypadkiem przy pracy, jeżeli nawet zdarzenie powodujące uszczerbek na zdrowiu zostało wywołane zachowaniem pracownika, wykazującym brak należytej ostrożności lub przezorności.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 1979 r. – III PR 58/79.

5.4.19. Wypadek w czasie zakladowych zawodów sportowych

Wypadek pracownika w czasie meczu sportowego zorganizowanego przez zakład pracy lub działające na jego terenie organizacje zawodowe nie jest wypadkiem przy pracy lub traktowanym na równi z wypadkiem przy pracy. Brakuje tu bowiem elementu „związku z pracą”, który – co wynika z definicji – stanowi przesłankę konieczną do uznania danego zdarzenia za wypadek przy pracy. Związek z pracą nie powstaje nawet na podstawie formalnego polecenia – wydanego pracownikowi – do wzięcia udziału w zawodach sportowych, ponieważ w takim przypadku pracownik wcale nie wykonuje obowiązków określonych przez zakład pracy w ramach łączącego pracownika i pracodawcę  stosunku pracy. W konsekwencji nie ma w tym przypadku mowy o podległości służbowej.

Wyrok Sądu Najwyższego  z dnia 7 czerwca 1979 r. – III PR 30/79.

5.4.20. Wypadek w czasie wykonywania umowy zlecenia pracownika będącego na urlopie

Wypadek zaistniały podczas urlopu wypoczynkowego pracownika przy wykonywaniu czynności na podstawie umowy zlecenia, nie jest wypadkiem przy pracy także wtedy, gdy zleceniodawcą by pracodawca w rozumieniu ustawy wypadkowej z 1975 r.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1997 r. – II UKN 43/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 1, poz. 22.

5.4.21. Napad na pracownika w czasie pracy

Normatywny związek pomiędzy zdarzeniem wypadkowym i pracą nie zostaje przerwany przez to, że napadu na pracownicę w czasie i w miejscu pracy oraz w trakcie wykonywania czynności wynikających z umowy o pracę dopuścił się jej były mąż.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1997 r. – II UKN 164/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 8, poz. 250.

5.4.22. Dowodzenie prawdopodobieństwa wystąpienia wydadku

Zdarzenie może być uznane za wypadek przy pracy jeżeli postępowanie dowodowe  wykaże, że albo bez wykonywania pracy nie doszłoby do niego, albo też prawdopodobieństwo jego zajścia  byłoby niewielkie.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1997 r. – II UKN 304/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 15, poz. 464.

5.4.23. Wypadek pracownika obcej firmy na terenie innej firmy

Zakład pracy , na terenie którego nastąpiło nieszczęśliwe zdarzenie nie ponosi odpowiedzialności na podstawie przepisów ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r. za wypadek przy pracy, jakiemu uległ pracownik zatrudniony u innego pracodawcy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1997 r. – II UKN 389/97 OSNAPiUS 1998 r. nr 20, poz. 610.

5.4.24. Zagrożenie epidemiologiczne pracownika chorobą wścieklizny

Zagrożenie epidemiologiczne pracownika chorobą wścieklizny wywołane narażeniem się przez niego na styczność z zakażonym zwierzęciem w związku z wykonywanymi czynnościami zawodowymi – jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej z 1975 r.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1984 r. – II UPZ 21/83, OSP 1985 r. nr 1, poz. 20.

5.4.25. Wypadek przy ucieczce z miejsca pracy

Fakt, że potknięcie się pracownika i jego upadek nastąpił w trakcie ucieczki z miejsca pracy, spowodowanej obiektywnie nieuzasadnioną obawą, nie odbiera zdarzeniu cech wypadku przy pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1998 r. – II UKN 483/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 2, poz. 64.

5.4.26. Udział w pogrzebie współpracownika

Udział w pogrzebie byłego współpracownika jest wykonywaniem przez zatrudnionego czynności w interesie zakładu pracy. Doznany podczas takiego pogrzebu wypadek jest wypadkiem przy pracy niezależnie od tego, czy poszkodowany reprezentował zakład, czy też uczestniczył w ceremonii jako członek załogi.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1998 r. – II UKN 123/98, OSNAPiUS 1999/13, poz. 435, OSP 1999/10, poz. 188.

5.4.27. Działanie na rzecz lub w interesie pracodawcy – odczucie pracownika

Dla uznania , że czynność była podjęta w interesie pracodawcy, nie ma znaczenia, czy została uzgodniona z pracodawcą, czy też podjęta bez jego wiedzy. Nawet subiektywne przekonanie pracownika, że działa na rzecz lub w interesie pracodawcy, daje podstawę objęcia takiego działania ochroną przewidzianą w ustawie wypadkowej z 1975 r.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 1999 r. – II UKN 86/99, OSNAP 2001/1/20.

5.4.28. Zerwanie związku zdarzenia z pracą

Związek zdarzenia z pracą zostaje zerwany wówczas, gdy pracownik bez prawnego usprawiedliwienia nie wykonuje pracy. Nie dotyczy to jednak krótkotrwałych przerw pozostających w związku z wykonywanymi normalnie  czynnościami.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1999 r. – II UKN 130/99, OSNAP 2001/3/76

5.4.29. Opuszczenie stanowiska pracy

Przed opuszczeniem stanowiska pracy pracownik powinien uzyskać na to zgodę przełożonego, a w każdym razie zawiadomić go o konieczności oddalenia się. Niespełnienie tej powinności i opuszczenie miejsca pracy nie zawsze powoduje zerwanie związku z pracą w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej z 1975 r.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1999 r. – II UKN 218/99, OSNAP 2001/6/203

5.4.30. Ukąszenie przez kleszcza

Ukąszenie przez kleszcza powodujące zachorowanie na boreliozę może być traktowane jako nagłe zdarzenie, wywołane przyczyną zewnętrzną, które wiąże się z wykonywaną pracą i może być kwalifikowane jako wypadek przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej z 1975 r.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2000 r. – II UKN 425/99, OSNAP 2001/16/521

5.5. Sprawy prywatne podczas pracy

5.5.1. Definicja – sprawy prywatne

Przerwa w świadczeniu pracy (wykonywaniu zwykłych czynności pracowniczych) podjęta w celach prywatnych, nie związanych ze świadczeniem pracy, oznacza zerwanie związku z pracą, a tym samym zdarzenie, które zaistniało w czasie takiej przerwy nie może być zakwalifikowane jako wypadek przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144). (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 23 kwietnia 1999 r., II UKN 605/98, OSNAP, wkł. z 1999 r. nr 18, poz. 7

Nie można uznać zdarzenia za wypadek przy pracy, jeśli pracownik wykonuje czynności nie związane z jego obowiązkami służbowymi, nawet gdy czyni to na terenie zakładu pracy i w godzinach pracy.

Wyrok SA w Lublinie z 26 czerwca 1996 r., II APr 8/96, Apel. Lub. z 1997 r. nr 2, poz. 9

5.5.2. Sprawy osobiste

Jeżeli między ustaniem obowiązku pracownika pozostawania w dyspozycji przełożonych a opuszczeniem przez niego miejsca świadczenia pracy nastąpi przerwa spowodowana załatwianiem przez pracownika spraw wyłącznie osobistych, to zależnie od okoliczności konkretnej sprawy rozmiar tej przerwy wraz z jej przyczyną mogą spowodować, że rozpoczęta następnie przez pracownika droga do domu będzie miała charakter samodzielny, w tym znaczeniu, że nie będzie istniał związek przyczynowy między nią a miejscem świadczenia pracy.

Wyrok SN z 19 kwietnia 1982 r., II URN 20/82, nie publikowany

Zgoda przełożonego na opuszczenie przez pracownika miejsca pracy w godzinach pracy w celu załatwienia jego prywatnych spraw nie może być utożsamiana z zachowaniem związku z pracą wypadku, który nastąpił po opuszczeniu przez pracownika miejsca pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1997 r. – II UKN 47/96, OSNAPiUS 1997 r. nr 17, poz. 326.

5.5.3. Próbna jazda

Nie jest wypadkiem w zatrudnieniu wypadek, jakiemu uległ właściciel samochodu w czasie próbnej jazdy podjętej z technikiem warsztatu naprawczego w celu sprawdzenia sprawności działania hamulców samochodu. Jazda ta nie była zwykłą czynnością pracowniczą poszkodowanego, nie wynikała z poleceń przełożonych i nie została podjęta w interesie zakładu pracy.

Wyrok SN z 14 lutego 1973 r., III URN 3/73, OSP z 1973 r. nr 11, poz. 212

5.5.4. Odwożenie do szpitala

Wypadek, jakiego doznał pracownik w drodze do szpitala w celu odwiezienia małżonka ze szpitala do domu, nie jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144) także wtedy, gdy małżonek jest jego przełożonym, a z okoliczności sprawy nie wynika, że wyjazd pracownika pozostawał w związku z pracą. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 19 maja 1998 r., II UKN 53/98, OSNAP z 1999 r. nr 10, poz. 349

5.6. Wypadek (w pracy) na terenie zakładu pracy

5.6.1. Definicja – miejsce pracy

Związek z pracą zostaje zerwany wówczas, gdy pracownik bez usprawiedliwienia prawnego nie wykonuje pracy w czasie i w miejscu, w którym pracę powinien wykonywać. Nie zawsze przy tym miejscem wykonywania pracy będzie teren zakładu pracy, a czasem pracy czas pracy zakładu pracy, jako całości. Miejscem pracy może być także miejsce zamieszkania pracownika, lub jakiekolwiek inne miejsce, a czasem pracy – dowolna pora doby, jeżeli wykonywanie pracy w takich miejscach i w takiej porze przewiduje treść wiążącego strony stosunku prawnego.

„Usprawiedliwienie prawne” niewykonywania pracy w czasie i w miejscu przeznaczonym na pracę może wynikać bezpośrednio z przepisów kodeksu pracy (np. z treści art. 81 lub 16 k.p.), lecz także z innych przepisów wchodzących w zastosowanie przez art. 300 k.p., a więc m.in. również z art. 56 k.c. nakazującego uwzględnienie w stosunkach prawnych nawiązanych w drodze czynności prawnych, praktyk wynikających z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów. Zakres tych praktyk zależy od możliwości i specyfiki poszczególnych zakładów pracy. W konkretnej sytuacji faktycznej – może być uznane za usprawiedliwione udanie się pracownika, za zgodą prze-łożonego, do pobliskiego kiosku lub sklepu po przedmioty bieżące, bezpośredniego użycia. Nie jest przy tym istotne, czy kiosk lub sklep znajduje się na terenie zakładu pracy, czy w pobliżu tego zakładu. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 27 marca 1979 r., III PR 16/79, nie publikowany

5.6.2. Zabezpieczanie pojazdu

Wypadek, jakiemu uległ pracownik w czasie godzin pracy, podczas zabezpieczania na terenie zakładu pracy przed opadami atmosferycznymi motoroweru, którym dojeżdżał do pracy, jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 20, poz. 105). (ustawa uchylona)

Uchwała SN z 19 września 1979 r., III PZP 7/79, OSNC z 1980 r. nr 3, poz. 43

5.6.3. Ucieczka z pracy

Fakt, że potknięcie się pracownika i jego upadek nastąpił w trakcie ucieczki z miejsca pracy, spowodowanej obiektywnie nieuzasadnioną obawą, nie odbiera zdarzeniu cech wypadku przy pracy (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, (Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144). (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 28 stycznia 1998 r., II UKN 483/97, OSNAP z 1999 r. nr 2, poz. 64

5.6.4. Przychodnia na terenie zakładu pracy

W czasie zwolnienia lekarskiego pracownik jest czasowo zwolniony z obowiązku świadczenia pracy i wykonywania innych czynności mających związek z pracą. Przybycie do przychodni lekarskiej – położonej nawet na terenie zakładu pracy (oraz powrót z przychodni do domu) – nie jest więc wystarczającą przesłanką do uznania, że pobyt pracownika w przychodni pozostawał w związku z pracą.

Wyrok SA w Katowicach z 12 lutego 1998 r., III AUa 1355/97, Prawo Pracy z 1998 r. nr 9, poz. 42

5.6.5. Mieszkanie na terenie zakładu pracy

Wypadek dyrektora stadniny koni, jakiemu uległ po wyjściu ze swego mieszkania położonego na jej terenie, jest wypadkiem przy pracy, a nie wypadkiem w drodze do pracy.

Wyrok SN z 13 czerwca 1997 r., II UKN 195/97, OSNAP z 1998 r. nr 9, poz. 284

5.6.6. Wypadek po wejściu na teren zakładu

Okoliczność, czy wypadek pracownika udającego się do pracy zdarzył się poza terenem zakładu pracy, czy po wejściu już na teren zakładu, ma istotne znaczenie dla oceny prawnej tego zdarzenia i określenia strony zobowiązanej do wypłacenia należnego odszkodowania.

Wyrok SN z 9 grudnia 1994 r., II URN 40/94, OSNAP z 1995 r. nr 9, poz. 113

5.6.7. Autobus zakładowy

Wypadek, któremu uległ pracownik na terenie zakładu pracy przy wysiadaniu z autobusu zakładowego, przewożącego pracowników do pracy, jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 20, poz. 105). (ustawa uchylona)

Uchwała SN z 28 sierpnia 1978 r., III PZP 10/78, OSNC z 1979 r. nr 2, poz. 30

5.6.8. Uszkodzenie ciała

Uszkodzenie przez pracownicę palmą oka w czasie i miejscu pracy jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 tekst jednolity.). (ustawa uchylona)

Uchwała SN z 22 kwietnia 1986 r., III PZP 21/86, nie publikowana

5.7. Wypadek w drodze do pracy lub z pracy, przerwa

5.7.1. Definicja wypadku w drodze

1)   Za wypadek w drodze do pracy może być uznane tylko takie zdarzenie, które odpowiada ogólnym kryteriom wypadku, a więc ma charakter zdarzenia nagłego, wywołanego przyczyną zewnętrzną, a przy tym nastąpiło w drodze do pracy lub z pracy.

Przy ocenie zewnętrzności można mówić wtedy, gdy wypadek pozostaje poza wolą i świadomością pracownika w odróżnieniu od przyczyny wewnętrznej – tkwiącej w organizmie poszkodowanego, która również może spowodować uszczerbek na zdrowiu.

2)   W razie stwierdzenia, że upadek wywołany był wyłącznie przyczyną wewnętrzną mającą swe źródło w stanie chorobowym poszkodowanego, zdarzenie pozbawione jest cech wypadku w drodze do pracy. Natomiast w razie ewentualnego wystąpienia dodatkowej i współistniejącej przyczyny pochodzącej z zewnątrz zdarzeniu nie można odmówić znamion wypadku w drodze z pracy do domu.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1978 r. – III URN 26/78, PiZS 1980/7/70

Droga do pracy rozpoczyna się w miejscu zamieszkania z chwilą wyjścia z domu, a kończy się z chwilą przybycia do miejsca świadczenia pracy.

Wyrok SA w Rzeszowie z 28 października 1993 r., III AUr 320/93, OSA z 1994 r. nr 3, poz. 16

Droga z pracy do domu

Istotą uznania zdarzenia za wypadek w drodze z pracy jest, aby pracownik wykonywał drogę z pracy do domu. Nie wystarcza, więc wykonywanie drogi z pracy bez względu na miejsce docelowe tej drogi. Istotną przesłanką nie jest jedynie opuszczenie miejsca pracy po jej zakończeniu, ale również opuszczenie tego miejsca w celu udania się do domu.

Wyrok SA w Lublinie z 9 czerwca 1998 r., III AUa 108/98, OSA z 1999 r. nr 1, poz. 4

5.7.2. Brak przerwy

Aby wypadek mógł być uznany za wypadek w drodze do pracy, droga ta z domu do pracy nie powinna zostać przerwana, a jeżeli nawet została przerwana, to przerwa ta musi być życiowo uzasadniona i jej czas nie może przekraczać granic potrzeby. Ocena, czy przerwa jest życiowo uzasadniona, musi być dokonywana w aspekcie niezbędnych potrzeb bytowych pracownika, do jakich nie można zaliczyć podejmowania dodatkowego zatrudnienia.

Wyrok SA w Katowicach z 26 czerwca 1997 r., III AUa 532/97, Pr. Pracy z 1998 r. nr 7, poz. 43

5.7.3. Spotkanie towarzyskie  – przerwa

Przerwa w odbywaniu przez pracownika drogi z pracy do domu związana z udziałem w spotkaniu towarzyskim wyłącza możliwość uznania zdarzenia za wypadek w drodze z pracy (art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadów przy pracy i chorób zawodowych; Dz. U. z 1983 r. nr 31 poz. 144 ze zm. w związku z § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekani o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadków w drodze i z pracy; t.j. Dz. U. nr 36, poz. 199). (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 10 grudnia 1997 r., II UKN 383/97, OSNA z 1998 r. nr 20, poz. 611

5.7.4. Uzasadniona przerwa – spłata kredytu

Spłata kredytu bankowego w czasie drogi pracownika do domu stanowi przerwę życiowo uzasadnioną, niepozbawiającą go odszkodowania z tytułu skutków wypadku przy wykonywaniu tej czynności.

Wyrok SA w Białymstoku z 24 stycznia 1996 r., III AUr 11/96, OSA z 1996 r. nr 7-8, poz. 26

5.7.5. Uzasadniona przerwa – były zakład pracy

Droga, którą udaje się pracownik bezpośrednio po zakończeniu pracy do byłego zakładu pracy w celu wyjaśnienia spornych kwestii związanych z wynagrodzeniem, o wysokość którego toczy się sprawa przed sądem pracy, może być w konkretnej sytuacji uznana za drogę z pracy do domu.

Wyrok SN z 5 lutego 1997 r., II UKN 81/96, OSNAP z 1997 r. nr 19, poz. 385

Udanie się przez pracownika po zakończonej pracy w przeciwnym kierunku niż jego miejsce zamieszkania, celem odbioru dokumentów niezbędnych dla dochodzenia roszczeń od byłego pracodawcy, przerywa drogę z pracy do domu.

Wyrok SA w Lublinie z 15 grudnia 1998 r., III AUa 436/98, Apel. Lub. z 1999 r. nr 1, poz. 1

5.7.6. Uzasadniona przerwa – awaria samochodu

Pracownik odbywający drogę do pracy lub z pracy własnym samochodem nie przerywa tej drogi, jeśli usuwa usterkę samochodu i w trakcie tej czynności ulega wypadkowi. Zdarzenie jest wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy niezależnie od tego, do kogo należał teren, na którym nastąpiło.

Wyrok SN z 22 stycznia 1998 r., II UKN 462/97, OSNAF z 1999 r. nr 1, poz. 23

5.7.7. Pokój gościnny zakładu pracy

Dla pracownika, który wykonuje pracę poza miejscem swego zamieszkania i okresowo przebywa w miejscu świadczenia pracy, mieszkając w pokoju gościnnym zakładu pracy, droga z miejsca zamieszkania do zakładu pracy w dniu poprzedzającym obowiązek pracy będzie również drogą do pracy w rozumieniu § 13 i 14 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 17 października 1975 r. (Dz.U. nr 36, poz. 199). (rozporządzenie uchylono)

Wyrok SN z 4 listopada 1980 r., III URN 41/80, nie publikowany

Śmierć pracownika w czasie wypoczynku po pracy będąca następstwem zatrucia wskutek nienależnego funkcjonowania urządzeń ogrzewczych w kwaterze  wynajętej przez zakład pracy w miejscowości, do której został on oddelegowany, stanowi wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1973 r. – III PZP 25/74.

W czasie trwania podróży służbowej pracownik nie wraca z pracy do domu, tylko do miejsca zakwaterowania poza miejscowością swego zamieszkania. Zaistniały wówczas wypadek nie jest wypadkiem w drodze z pracy, lecz wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r. – II UKN 217/98, OSNAP 1999/19/622.

5.7.8. Pobicie pracownika

Pobicie pracownicy odbywającej drogę z pracy do domu jest wypadkiem w drodze z pracy, bez względu na przyczynę pobicia.

Uchwała SN z 7 listopada 1980 r., III UZP 9/80, OSNC z 1981 r. nr 5, poz. 73

5.7.9. Nietrzeźwość a wypadek  w drodze

Jeżeli pracownik nie został dopuszczony do pracy z powodu wprowadzenia się w stan nietrzeźwości, to droga, jaką on odbywa po opuszczeniu zakładu pracy, nie jest drogą z pracy, w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144). (ustawę uchylono)

Wyrok SN z 4 czerwca 1986 r., II URN 71/86, OSP z 1987 r. nr 7, poz. 157

5.7.10. Jednorazowe odszkodowanie

Brak jest podstaw prawnych do zastosowania art. 3581 § 3 k.c. przy ustalaniu wysokości jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem w drodze z domu do pracy, wypłaconego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Wyrok SA w Gdańsku z 7 stycznia 1994 r., III AUr 1027/93, OSA z 1994 r. nr 6, poz. 38

5.7.11. Wypadek poza zakładem pracy

Okoliczność, czy wypadek pracownika udającego się do pracy zdarzył się poza terenem zakładu pracy, czy po wejściu już na teren zakładu, ma istotne znaczenie dla oceny prawnej tego zdarzenia i określenia strony zobowiązanej do wypłacenia należnego odszkodowania.

Wyrok SN z 9 grudnia 1994 r., II URN 40/94, OSNAP z 1995 r. nr 9, poz. 113

Nie stanowi wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy w rozumieniu przepisów rozporządzenia  Przewodniczącego KPiP z dnia 25 sierpnia 1969 r. (Dz. U. nr 23, poz. 170) wypadek drogowy, jakiemu uległ lekarz udający się – bez delegacji służbowej – na posiedzenie Towarzystwa Chirurgów Polskich.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1976 r. – III PZP 3/76.

Udział pracownika  (będącego w podróży służbowej) w części rekreacyjnej przewidzianego spotkania pozostaje w związku funkcjonalnym z pracą. Dlatego wypadek jakiego doznaje pracownik w czasie takiego spotkania podlega ochronie prawnej z art. 6 ustawy wypadkowej z 1975 r. , chyba że w zachowaniu pracownika można dopatrzyć się naganności uzasadniającej uznanie, że doszło do zerwania związku z podróżą służbową.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1999 r. – II UKN 545/98.

Wypadek, jakiemu uległ pracownik podczas podróży na kurs specjalizacyjny, mający na celu podniesienie kwalifikacji zawodowych, nie jest wypadkiem podczas podróży służbowej w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej z 1975 r., jeżeli w związku z tym kursem pracodawca nie wydał pracownikowi polecenia wyjazdu służbowego, a jedynie uznał za usprawiedliwioną nieobecność pracownika spowodowaną uczestnictwem w tym kursie.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 1998 r. – II UKN 80/98, OSNAP 1999/11/380.

Samobójstwo pracownika w czasie podróży służbowej, które nie pozostawało w związku z wykonywaniem powierzonych zadań, nie jest wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej z 1975 r.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2000 r. – II UKN 509/99 OSNAP 2001/20/625.

5.7.12. Wypadek związkowca

Wypadek pracownika wykonującego społeczną funkcję związkową, który zdarzył się w drodze z miejsca wykonywania tej funkcji do swego miejsca zamieszkania, jest wypadkiem w drodze z pracy do domu.

Wyrok SA w Białymstoku z 29 sierpnia 1996 r., III AUr 253/96, OSA z 1997 r. nr 7-8, poz. 32

5.7.13. Pokleszczowe zapalenie opon mózgowych

Pokleszczowe zapalenie opon mózgowych może być skutkiem wypadku pracownika w drodze do pracy, o ile rzeczywiście miał on kontakt z kleszczem w czasie drogi z domu do pracy.

Wyrok SA w Białymstoku z 20 listopada 1996 r., III AUa 432/96, OSA z 1998 r. nr 1, poz. 2

5.7.14. Wypadek przed mieszkaniem

Wypadek, któremu wracający z pracy pracownik uległ na klatce schodowej budynku wielomieszkaniowego, przed wejściem do własnego mieszkania, jest wypadkiem w drodze z pracy do domu w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy wypadkowej, jeżeli spełnione zostały dalsze warunki określone w art. 6 ust. 1 tej ustawy. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 24 stycznia 1997 r., II UKN 57/96, OSNAP z 1997 r. nr 18, poz. 347

5.7.15. Środki komunikacji

Pracodawca nie odpowiada na zasadzie ryzyka (art. 436 § 1 w związku z art. 435 § 1 k.c.) za szkodę, która powstała wskutek wypadku w drodze z pracy, spowodowanego ruchem mechanicznego środka komunikacji prowadzonego przez pracownika i stanowiącego jego własność.

Wyrok SN z 21 maja 1997 r., II UKN 129/97, OSNAP z 1998 r. nr 7, poz. 218

5.7.16. Praca przy budowie domu

Praca przy budowie własnego domu w innej miejscowości i miejsce zamieszkania pracownika nie może być traktowana ja życiowo uzasadniona przerwa w drodze z pracy w rozumieniu 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. nr 36, poz. 199). (rozporządzenia uchylono)

Wyrok SN z 28 sierpnia 1997 r., II UKN 205/97, OSNAP z 1998 r. nr 10, poz. 314

5.7.17. Droga przeciwna

Wypadek pracownika, który po zakończeniu pracy odbywa drogę w kierunku przeciwnym do jego miejsca zamieszkanie z przyczyn nie wymienionych w § 14 i 15 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opiek Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy ora. z tytułu chorób zawodowych (Dz.U. nr 36, poz. 199) nie jest wypadkiem w drodze z pracy do domu. (rozporządzenie uchylono)

Wyrok SN z 6 stycznia 1998 r., U UKN 434/97, OSNA1 z 1998 r. nr 22, poz. 664

5.7.18. Wina pracownika

Tylko wyłączna wina pracownika i to w stopniu rażącego niedbalstwa, pozbawia go świadczeń z tytułu wypadku w drodze z pracy do domu (art. 8 w związku z art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 ze zm.). (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 23 kwietnia 1998 r., II UKN 11/98, OSNAP z 1999 r. nr 7, poz. 253

5.7.19. Spacer po pracy

Ubezpieczenie społeczne obejmuje wypadki, jakie mogą się zdarzyć w czasie pokonywania drogi z pracy do domu, ale pojęcie drogi z pracy nie rozciąga się na zdarzenia, jakie mogły mieć miejsce w czasie spaceru po zakończeniu drogi z pracy do domu.

Wyrok SA w Lublinie z 9 czerwca 1998 r., III AUa 119/98, OSA z 1999 r. nr 4, poz. 23

5.7.20. Lokal gastronomiczny

Nie jest wypadkiem w drodze z pracy do domu wypadek, któremu uległ pracownik w lokalu gastronomicznym, w którym nie spożywał zwykle posiłków.

Wyrok SN z 24 kwietnia 1970 r. II PR 84/70, OSNCP z 1971 r. nr.1, poz.8

5.7.21. Wizyta u lekarza w godzinach pracy.

Udanie się przez pracownika w czasie pracy do lekarza w celu uzyskania porady w związku z występującymi dolegliwościami oraz stwierdzenia zdolności lub jej braku do dalszego wykonywania pracy w tym dniu, nie  może być uznane za załatwianie wyłącznie spraw osobistych. Jeżeli w drodze do lekarza pracownik ten ulegnie wypadkowi, zaistniałe zdarzenie spełnia przesłanki wypadku w drodze z pracy.

Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 19 kwietnia 2000 r. – III Aua 1823/99 , Pr. Pracy 2001/6/44.

5.7.22. Praca za granicą

W myśl przepisów art. 42 – 46 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (Dz. U. nr 106, poz. 457) wszelka legalna praca za granicą jest zrównana  z zatrudnieniem na obszarze Polski – również w zakresie  świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – jednakże pod warunkiem opłacania składek ubezpieczeniowych oraz składek na Fundusz Pracy za pośrednictwem instytucji kierującej (w przypadku zatrudnienia, o jakim mowa w art. 42, pkt 2) lub indywidualnie (w przypadku zatrudnienia określonego w art. 42 pkt 3 tej ustawy).

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 21 grudnia 1993 r. – III Aur 655/93, OSP 1994/6/122.

5.4.23. Odbiór odznaczenia państwowego

Podróż podjęta przez pracownika w celu wzięcia udziału w miejscowości znajdującej się poza siedzibą zakładu pracy w uroczystości wręczenia mu odznaczenia państwowego nie jest podróżą służbową w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej z 1975 r.  W konsekwencji wypadek, jakiemu uległ pracownik podczas takiej podróży, nie jest wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 1980 r. – III PR 54/80.

5.8. Wina pracownika, nietrzeźwość

5.8.1. Wina pracownika

Tylko wyłączna wina pracownika i to w stopniu rażącego niedbalstwa, pozbawia go świadczeń z tytułu wypadku w drodze z pracy do domu (art. 8 w związku z art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 ze zm.). (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 23 kwietnia 1998 r., II UKN 11/98, OSNAP z 1999 r. nr 7, poz. 253

5.8.2. Niezgłoszenie wypadku

Niedokonanie przez poszkodowanego pracownika niezwłocznego zgłoszenia pracodawcy wypadku (§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 1992 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy; Dz. U. nr 37, poz. 160) nie uzasadnia odmowy uznania zdarzenia za wypadek przy pracy (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; t.j. Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 ze zm.).

Wyrok SN z 6 listopada 1998 r., II UKN 290/98, OSNAP wkł. z 1999 r. nr 7, poz. 5

5.8.3. Niedopuszczenie do pracy nietrzeźwego

Jeżeli pracownik nie został dopuszczony do pracy z powodu wprowadzenia się w stan nietrzeźwości, to droga, jaką on odbywa po opuszczeniu zakładu pracy, nie jest drogą z pracy, w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144). (ustawę uchylono)

Wyrok SN z 4 czerwca 1986 r., II URN 71/86, OSP z 1987 r. nr 7, poz. 157

5.8.4. Szczególne zagrożenie

W zakładach pracy, w których stan nietrzeźwości pracownika, spowodowany użyciem alkoholu, stanowi szczególne zagrożenie dla życia i zdrowia załogi oraz prawidłowości procesu pracy i świadczonych przez ten zakład usług (np. zakłady, w których proces pracy odbywa się w dużych skupiskach pracowniczych, posługujące się urządzeniami wymagającymi wysokiej sprawności, świadcząc usługi komunikacyjne) niezbędne jest takie zorganizowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów bezpieczeństwa pracy, który eliminowałoby skutecznie zagrożenie ze strony nietrzeźwych pracowników. Uchybienie temu obowiązkowi uzasadnia odpowiedzialność uspołecznionego zakładu pracy za szkodę wyrządzoną pracownikowi w następstwie napaści na niego innego pracownika, działającego pod wpływem odurzenia alkoholowego, chyba że naganne zachowanie poszkodowanego – w szczególności w postaci wspólnego spożywania alkoholu ze sprawcą szkody – wyłącza związek przyczynowy jego wypadku z pracą (art. 24 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin).  (dekret uchylony)

Wyrok SN z 16 czerwca 1972 r., III PRN 42/72, nie publikowany

Nie można uznać, że pracownik utonął podczas lub w związku z wykonywaniem zwykłych czynności pracowniczych, jeżeli nie został przez przełożonego dopuszczony do pracy, ponieważ był pijany.

Wyrok SN z 3 maja 1982 r., II PR 9/82, OSP z 1983 r. nr 3, poz. 48

5.8.5. Stan nietrzeźwości

Stan nietrzeźwości pracownika nie powoduje zerwania związku z pracą, jeżeli do wypadku dochodzi w sytuacji, w której nie można wykluczyć, że obok tego stanu także inne dolegliwości organizmu spowodowały, że doszło do zdarzenia spowodowanego przyczyną zewnętrzną, w wyniku którego nastąpiła śmierć pracownika.

Wyrok SA w Łodzi z 31 grudnia 1992 r., III APr 51/92, OSA z 1993 r. nr 8, poz. 32

Pogląd, jakoby na przeszkodzie uznania za wypadek przy pracy, stało zerwanie związku przyczynowego z zatrudnieniem wskutek spożycia alkoholu nie jest trafny. Tego rodzaju kryterium, stosowane dawniej w praktyce sądowej, straciło na swojej aktualności. Nietrzeźwość ma tylko znaczenie, że pozbawia pracownika, w myśl art. 8 ustawy wypadkowej z 1975 r. prawa do świadczeń.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 1977 r. III PRN 21/77.

5.8.6. Spożycie alkoholu metylowego

Spożycie przez pracownika alkoholu metylowego, które stało się możliwe wskutek niewłaściwego zabezpieczenia (oznakowania) i przechowywania trucizn – w czasie i miejscu wykonywania pracy – w błędnym przekonaniu, iż jest to inny rodzaj alkoholu niestwarzający zagrożenia dla życia człowieka – nie zrywa związku czasowego z pracą i zdarzenie takie winno być uznane za wypadek przy pracy.

Wyrok SA w Łodzi z 27 listopada 1991 r., III APr 52/91, OSA z 1992 r. nr 6, poz. 40

5.9. Delegacja, podróż służbowa

5.9.1. Postępowanie pracownika – podróż służbowa

Ochrona zagwarantowana pracownikowi będącemu w podróży służbowej przez art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej z 1975 r. jest bardzo szeroka i wyklucza związek zdarzenia z pracą tylko wtedy, gdy wypadek został spowodowany postępowaniem pracownika, które nie pozostawało w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 6 grudnia 1990 r., II PRN 10/90, PiZS z 1991 r. nr 4, poz. 62

5.9.2. Brak opieki medycznej

Przyczyną zewnętrzną wypadku w czasie podróży służbowej może być także niezapewnienie przez pracodawcę należytej opieki medycznej pracownikowi.

Wyrok SN z 5 sierpnia 1998 r., II UKN 146/98, OSNAP z 1999 r. nr 15, poz. 496

5.9.3. Wypadek po zakończeniu podróży służbowej

Nie jest wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 20, poz. 105) wypadek, jakiemu uległ pracownik zakończeniu podróży służbowej, chociażby wypadek ten zdarzył się w drodze do zakładu pracy w celu rozliczenia kosztów tej podróży.

Wypadek taki – w zależności od konkretnej sytuacji – może być natomiast uznany za wypadek w drodze do pracy w rozumieniu art. 40 wymienionej wyżej ustawy, choćby nastąpił w czasie urlopu wypoczynkowego. (ustawa uchylona)

Uchwala SN z 15 kwietnia 1977 r., III PZP 2/77, OSNC z 1977 r. nr 11, poz. 206

5.9.4. Wypadek przed spoczynkiem – delegacja

Wypadek, jakiemu uległ pracownik delegowany przez macierzysty zakład pracy poza miejscem swego stałego zamieszkania podczas czynności przygotowawczych do nocnego spoczynku (…), ma charakter wypadku przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 20, poz. 105). (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 12 sierpnia 1977 r., IU PRN 25/77, OSP 78 r. nr 2, poz. 22

5.9.5. Pracownik na delegacji

Pracownik delegowany poza teren macierzystego zakładu pracy oraz poza miejsce swego zamieszkania objęty jest szczególną ochroną ubezpieczeniową. Ochrona ta obejmuje wszelkie czynności pracownika delegowanego wynikające z okoliczności związanych z delegacją, z wyłączeniem tylko takich czynności, które kolidują z jej celami albo nie mają związku z tymi celami. Wprawdzie przygotowanie posiłku (z czym łączy się przygotowanie opału) przez pracownika delegowanego nie wiąże się bezpośrednio z faktycznym wykonywaniem pracy, ale czynność ta jest niezbędna do możności wykonywania przez niego zadań, dla których został wydelegowany. Taka więc czynność (przygotowywanie posiłku) pozostaje w związku z delegacją i jest w istocie wykonywaniem polecenia zakładu delegującego, który – nie zapewniając pracownikowi delegowanemu w miejscu jego delegacji całodziennych posiłków przygotowywanych przez inne osoby – zobowiązuje go do samodzielnego ich przygotowywania.

Wyrok SN z 10 kwietnia 1974 r., III URN 5/74, OSNC z 1975 r. nr 3, poz. 44

5.9.6. Śmiertelne zatrucie – delegacja

Śmierć pracownika w czasie wypoczynku po pracy, będąca następstwem zatrucia wskutek nienależytego funkcjonowania urządzeń ogrzewczych w kwaterze wynajętej przez zakład pracy w miejscowości, do której został on delegowany, stanowi wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy w rozumieniu § 1 ust. 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. w sprawie określenia wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy i z wypadkami w zatrudnieniu oraz w sprawie świadczeń z tytułu niektórych wypadków dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. nr 23, poz. 107). (rozporządzenie uchylono)

Uchwala SN z 21 grudnia 1973 r., III PZP 25/73, OSNC z 1974 r. nr 4, poz. 64

5.9.7. Śmierć po powrocie z delgacji

Wypadek śmiertelny, któremu uległ pracownik w drodze z niebędącej siedzibą zakładu pracy bazy tego zakładu, do której powrócił z delegacji służbowej, do miejsca swego zamieszkania, jest wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy w rozumieniu § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. (Dz. U. nr 23, poz. 170). (rozporządzenie uchylono)

Uchwała SN z 10 marca 1977 r., III PZP 1/77, OSNC z 1977 r. nr 11, poz. 204

5.10. Bójka, pobicie

5.10.1. Pobicie pracownika w drodze z pracy

Pobicie pracownicy odbywającej drogę z pracy do domu jest wypadkiem w drodze z pracy, bez względu na przyczynę pobicia.

Uchwała SN z 7 listopada 1980 r., III UZP 9/80, OSNC z 1981 r. nr 5, poz. 73

5.10.2. Pobicie pracownika w pracy

Pobicie pracownika podczas wykonywania przez niego zwykłych czynności pracowniczych w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do ich wykonywania jest z reguły wystarczającą przesłanką do uznania, że zdarzenie to nastąpiło w związku przyczynowym z pracą według art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach pieniężnych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 20, poz. 105). Pobicie pracownika na terenie zakładu pracy lub w miejscu wyznaczonym do wykonywania zleconych czynności pracowniczych, w którym znalazł się przypadkowo, podczas wykonywania czynności sprzecznych z istotą i celem zleconej mu pracy nie pozostaje w związku z jego obowiązkami pracowniczymi, nie jest więc wypadkiem przy pracy, zwłaszcza gdy zostało spowodowane wyłącznie oczywiście niewłaściwym zachowaniem się pobitego. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 11 sierpnia 1978 r., III PRN 25/78, OSNC z 1979 r. nr 3, poz. 57

5.10.3. Starcie pracowników

Za wypadek przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 20, poz. 105) uznać należy wynikłe na tle wykonywania obowiązków pracowniczych starcie dwóch pracowników na terenie zakładu pracy, choćby nawet poszkodowany pracownik starcie to wywołał, jeśli działał w intencji zapewnienia dyscypliny na terenie zakładu pracy.

Nie odbiera zdarzeniu charakteru wypadku przy pracy fakt, że zdarzenie miało miejsce po normalnych godzinach pracy poszkodowanego pracownika, o ile w tym czasie wykonywał on czynności w interesie zakładu pracy. (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 23 października 1980 r., III PRN 43/80, nie publikowany

5.10.4. Napad na pracownika

Normatywny związek pomiędzy zdarzeniem wypadkowym i pracą nie zostaje przerwany przez to, że napadu na pracownicę w czasie i w miejscu pracy oraz w trakcie wykonywania czynności wynikających z umowy o pracę dopuścił się jej były mąż.

Wyrok SN z 4 czerwca 1997 r., II UKN 164/97, OSNAP z 1998 r. nr 8, poz. 250

5.11. Stres, przyczyny wewnętrzne, wysiłek fizyczny

5.11.1. Zdenerwowanie

Nie można nadać charakteru przyczyny zewnętrznej w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 20, poz. 105) samemu faktowi zdenerwowania, spowodowanego nie odpowiadającym życzeniom pracownika przesunięciem go do innej pracy.(ustawa uchylona)

Wyrok SN z 22 czerwca 1977 r. III PRN 12/77, OSNC z 1977 r. nr 12, poz. 248

5.11.2. Stres, choroba serca

Ochrona ubezpieczeniowa z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 ze zm.) przysługuje tylko osobom, które doznały szkody wskutek wypadków związanych ze świadczeniem pracy. Natomiast stresy spowodowane dochodzeniem przed sądem roszczeń ze stosunku pracy nie pozostają w związku przyczynowym ze świadczeniem pracy. Zatem choroba serca, która zdaniem ubezpieczonego powstała na skutek negatywnych emocji spowodowanych koniecznością dochodzenia przed sądem swych roszczeń, nie może być uznana na wypadek przy pracy. (ustawa uchylona)

Wyrok SA w Katowicach z 12 marca 1998 r., III AUa 1533/97, Pr. Pracy z 1999 r. nr 2, poz. 43

5.11.3. Stan chorobowy

W razie stwierdzenia, że upadek wywołany był wyłącznie przyczyną wewnętrzną mającą swe źródło w stanie chorobowym poszkodowanego, zdarzenie pozbawione jest cech wypadku w drodze do pracy. Natomiast w razie ewentualnego wystąpienia dodatkowej i współistniejącej przyczyny pochodzącej z zewnątrz zdarzeniu nie można by odmówić znamion wypadku w drodze z pracy do domu.

Wyrok SN z 24 października 1978 r., III URN 26/78, OSNC z 1979 r. nr 6, poz. 128

5.11.4. Nadmierny wysiłek

Kierowca, który doznał zawału mięśnia sercowego wskutek nadmiernego wysiłku przy wykonywaniu – bez polecenia przełożonego – nie należącego do zakresu jego obowiązków wyładunku towaru przewożonego w ramach usług transportowych zatrudniającego go zakładu pracy, wobec niemożności dokonania tego wyładunku przez odbiorcę, działał w interesie swojego zakładu pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. nr 20, poz. 105). (ustawa uchylona)

Uchwala SN z 19 maja 1980 r., III PZP 5/80, OSNC z 1980 r. nr 12, poz. 228

5.12. Wyjaśnienia przed organami

5.12.1. Składanie wyjaśnień przed organami ścigania

Wypadek kasjera, u którego stwierdzono niedobór w kasie, podejrzanego o popełnienie przestępstwa z art. 246 § 1 k.k., nie jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. nr 20, poz. 105), jeżeli zdarzył się podczas drogi odbywanej przez tego pracownika w celu złożenia wyjaśnień przed organami ścigania w sprawie związanej z powstałym brakiem w kasie, a złożenie zeznań nie nastąpiło na polecenie zakładu pracy. (ustawy uchylone)

Wyrok SN z 11 stycznia 1983 r., II PR 31/82, OSNC z 1983 r. nr 7, poz. 106

Wypadek, który zdarzył się pracownikowi w czasie dojazdu do Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej, celem złożenia na wezwanie wyjaśnień w sprawie o niedopełnienie obowiązku zabezpieczenia mienia należącego do zakładu pracy zatrudniającego danego pracownika nie jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. nr 20, poz. 105). (ustawa uchylona)

Wyrok SN z 9 października 1980 r., III UR 61/80, nie publikowany

5.13. Protokół powypadkowy

5.13.1. Związanie treścią protokołu

Stwierdzenie zakładu pracy, że dane zdarzenie jest wypadkiem przy pracy, nie jest wiążące. Ani organ rentowy, ani sądy, nie są związane treścią protokółu powypadkowego.

Wyrok SA w Poznaniu z 22 lutego 1994 r., lII AUr 591/93, Prawo Pracy z 1995 r. nr 2, poz. 38

5.13.2. Związanie wyrokiem sądu

Prawomocny wyrok Sądu Rejonowego – Sądu Pracy, wydany w sprawie o zmianę treści protokółu powypadkowego i ustalający, iż sporne zdarzenie jest wypadkiem przy pracy – ma znaczenie prejudycjalne i wiąże nie tylko zakład pracy, ale także organ rentowy w sytuacji, kiedy odszkodowanie z tytułu uszczerbku na zdrowiu pracownika spowodowanego wypadkiem w nieuspołecznionym zakładzie pracy przysługuje od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wyrok SA w Łodzi z 19 lutego 1999 r., III AUa 782/98, Pr. Pracy z 1999 r. nr 6, poz. 49

5.13.3. Powództwo – podstawa prawna

Powództwo o ustalenie lub sprostowanie treści protokołu powypadkowego jest dopuszczalne na podstawie art. 189 k.p.c.

Postanowienie SN z 27 stycznia 1998 r., II UKN 471/97, OSNAP z 1999 r. nr 2, poz. 75

5.13.4. Wystąpienie do sądu

Pracownikowi, który nie dochodzi roszczeń odszkodowawczych bądź rentowych na podstawie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 ze zm.), ale ma interes prawny w ustaleniu, że określone zdarzenie było wypadkiem przy pracy lub zaistniało w okolicznościach nie pozbawiających go roszczeń z tejże ustawy – a ustalenia te decydują o jego prawach i związanych z nimi ewentualnie w przyszłości roszczeniach -przysługuje prawo wystąpienia do sądu rejonowego – sądu pracy z powództwem o ustalenie i sprostowanie protokołu powypadkowego na podstawie art.189 k.p.c. (ustawa uchylona)

Uchwala SN z 11 maja 1994 r., II PZP 1/94, OSNAP z 1994 r. nr 6, poz. 96

5.13.5. Dochodzenie przed sądem

Wszczęcie przed organem rentowym postępowania o rentę inwalidzką z tytułu wypadku przy pracy nie wyłącza możliwości dochodzenia przed sądem pracy ustalenia treści protokołu powypadkowego.

Uchwała SN z 28 kwietnia 1987 r., III PZP 9/87, OSNC z 1988 r. nr 7-8, poz. 94

5.13.6. Zmiana protokołu

W zakresie praw i obowiązków określonych rozporządzeniem RM z dnia 5 grudnia 1974 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy na równi z pracownikiem traktować należy, w razie śmiertelnego wypadku pracownika, członka jego rodziny uprawnionego do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy. Oznacza to, że zawsze, gdy osoba ta wykaże, że ma w tym interes prawny, może żądać, aby ustalenia protokółu powypadkowego zostały zmienione. (rozporządzenie uchylono)

Wyrok SN z 18 grudnia 1979 r., III PR 76/79, nie publikowany

5.13.7. Protokół PZU

Protokół PZU nie jest protokołem ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy w rozumieniu rozporządzenia z dnia 28 lipca 1998 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy pracy (Dz. U. 1998 r. Nr 115 poz. 744).

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 listopada 1999 r. II UKN 226/99 OSNAPiUS 2001/6 poz. 207 Prawo pracy i prawo socjalne – Przegląd orzecznictwa 2001/3 str. 22

5.13.8. Charakter protokołu powypadkowego

Prawidłowo sporządzony protokół powypadkowy stanowi dokument urzędowy (art. 244 § 2 k.p.c.), którego treść jest dowodem tego, że miały miejsce opisane w nim fakty oraz że zakwalifikowano je jako wypadek przy pracy.

Na zasadzie art. 252 k.p.c. ten, kto wykaże interes prawny, może żądać, aby ustalenia protokółu powypadkowego zostały zmienione, co oznacza, że nie są wiążące dla sądu powszechnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1973 r. III PRN 35/73 OSNCP 1974/5 poz. 95).

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 1999 r. II UKN 658/98 OSNAPiUS 2000/15 poz. 594 Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2000/3 str. 39 Monitor Prawniczy 2000/10 str. 653 Prawo pracy i prawo socjalne – Przegląd orzecznictwa 2000/7 str. 58

5.13.9. Treść protokołu a ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest związany treścią protokołu powypadkowego, w szczególności w zakresie uznania zdarzenia za wypadek przy pracy wówczas, gdy jest on płatnikiem jednorazowego odszkodowania z tytułu tego wypadku przewidzianego w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 30 z 1983 r., poz. 144 z późn. zm.). (ustawa uchylona)

Wyrok sądu apelacyjnego z dnia 29.07.1999 r. III AUa 259/99 OSA 1999/11-12/56 w Łodzi

5.13.10. Wyłączenie przedawnienia – protokół powypadkowy

Przepis art. 291 § 1 k.p. nie ma zastosowania do powództwa o ustalenie i sprostowanie protokołu powypadkowego na podstawie art. 189 k.p.c.

Wyrok SN z 16 marca 1999 r., II UKN 510/98, PiZS z 1999 r. nr 7-8, poz. 56

  1. Choroby zawodowe

6.1. Choroba zawodowa przed podjęciem pracy

Jeżeli pracownik przed przystąpieniem do pracy w pozwanym zakładzie pracy miał już początki pylicy, to jednak zaniedbanie ze strony tego zakładu poddania pracownika badaniom lekarskim w wyniku, których mógłby on być skierowany ewentualnie do innej pracy w celu zapobieżenia dalszemu rozwojowi tej choroby, oraz zatrudnienie go przez dłuższy czas w warunkach wysoce szkodliwych dla zdrowia uzasadnia odpowiedzialność tego zakładu pracy za wynikłą stąd dla pracownika szkodę.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09-01-1969 I PR 392/68OSNC 1969/10/1811.

  1. Posiłki profilaktyczne i napoje

7.1. Obowiązek zapewnienia posiłków i napojów profilaktycznych

Obowiązek zapewnienia pracownikom posiłków i napojów profilaktycznych dotyczy tylko tych pracowników wykonujących pracę związaną z wysiłkiem fizycznym, którzy są zatrudnieni na stanowiskach określonych w trybie § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz. U. Nr 60, poz. 279), jako dające prawo do takich świadczeń.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.04. 2001 r. SA/Bk 178/01 Pr.Pracy 2001/12/42 w Białymstoku

7.2. Przerwa na spożycie posiłku

1) Przysługujące pracownikowi – na podstawie układu zbiorowego pracy – uprawnienie do korzystania z przerwy na spożycie posiłku z istoty swej jest świadczeniem z zakresu b.h.p., zobowiązującym zakład pracy do takiej organizacji czynności zleconych pracownikowi i miejsca jego pracy, aby mógł on spożyć posiłek niezbędny do regeneracji jego sił w odpowiednich warunkach.

2) Przerwa udzielana pracownikowi na spożycie posiłku w czasie pracy nie oznacza skrócenia o czas jej trwania czasu pracy obowiązującego pracownika i nie rodzi roszczeń o dodatkowe wynagrodzenie z tytułu świadczenia pracy w okresie tej przerwy.

3) Zakład pracy ponosi natomiast odpowiedzialność za szkodę wynikłą z niewykonania tego obowiązku. Przepisy o bezpieczeństwie i higienie pracy, jak i inne normy ustawodawstwa pracy zmierzające do ochrony zdrowia i życia pracownika przed szkodliwym oddziaływaniem środowiska pracy, nakładają na zakład pracy i pracownika bezwzględny obowiązek ścisłego ich przestrzegania, nie dopuszczając możliwości zastąpienia tego świadczenia ochronnego ekwiwalentem pieniężnym chyba, że taką możliwość przewiduje przepis szczególny.

Wyrok Sądu Najwyższego 16.01.1973 I PR 25/73OSNC 1974/1/7

  1. Maszyny i urządzenia techniczne

8.1. Zasady bezpiecznego konstruowania, zabezpieczania maszyn

Kodeks pracy w art. 215 ustala zasady konstrukcji maszyn i urządzeń technicznych zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z tym artykułem maszyny i urządzenia techniczne powinno się konstruować w taki sposób, aby zapewniały bezpieczne, higieniczne oraz dogodne warunki pracy, a w szczególności – aby zabezpieczały pracownika przed urazami, działaniem substancji trujących, porażeniem prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, szkodliwymi wstrząsami i działaniem wibracji oraz przed promieniowaniem, a także, aby zmniejszały uciążliwość warunków pracy. Dopiero wtedy, gdy maszyny i urządzenia nie mogą być albo nie zostały zbudowane zgodnie z tymi zasadami, powinny być zaopatrzone w odpowiednie urządzenia zapewniające bezpieczeństwo i higienę pracy (art. 214 § 1 kp). Obowiązek zabezpieczenia ciąży na wytwórcy, a gdy konstrukcja zabezpieczeń jest uzależniona od warunków lokalnych – także na użytkowniku. Obowiązek ten ciąży również na nabywcy licencji zagranicznej lub maszyn i sprzętu pochodzących z importu. Ze wskazanych dyspozycji wynika bezwzględny obowiązek spełniania takich warunków już w samej konstrukcji maszyn, a tam, gdzie takie rozwiązanie jest niemożliwe, obowiązuje zaopatrzenie tych urządzeń w odpowiednie osłony i zabezpieczenia, w tym przypadku przeciwakustyczne. Ponieważ obowiązek ten ciąży i na producencie urządzeń i na użytkowniku, zakład pracy nie może zasłaniać się tym, że taką właśnie maszynę lub typ maszyn otrzymał od producenta (dostawcy) i nie jest w stanie wymienić ich na inne, nie mające takich wad.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 1984 r. I SA 804/84 ONSA 1984/2 poz. 123

  1. Środki ochronny indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze

Zagadnienia:

9.1. Ekwiwalent za używanie odzieży pracownika

Ekwiwalent pieniężny wypłacany pracownikom za używanie odzieży własnej zamiast odzieży i obuwia roboczego może być wypłacany za używanie odzieży niestanowiącej odzieży roboczej, natomiast koszty wypłaty poniesione w związku z wypłatą tego ekwiwalentu nie mogą być w świetle ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych uznane za koszty uzyskania przychodu.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 11 marca 1999 r. I SA/Kr 1606/97

9.2. Odzież robocza, ochronno-reklamowa

Z przepisów prawa pracy wynika zasada wykonywania pracy przez pracownika we własnej odzieży. Odstępstwa od tej zasady mogą wynikać z dwu przyczyn.

1) jedną będzie nałożenie na pracodawcę przepisami prawnymi obowiązku dostarczenia pracownikowi nieodpłatnie odzieży i obuwia roboczego. Ogólną podstawą prawną takiego obowiązku jest art. 2377 § 1 kodeksu pracy. Odzież będąca ochroną może jednocześnie pełnić funkcje reklamowe. Przykładem tego jest odzież, w jaką wyposażeni są często pracownicy bezpośredniej obsługi klientów stacji benzynowych, czy sieci barów samoobsługowych,

2) drugą przyczyną będą względy reprezentacji i reklamy.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 13 lutego 1998 r. I SA/Gd 1228/96 Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2000/3 poz. 73 Glosa 2000/11 str. 45

  1. Szkolenia Bhp

10.1. Skutki nie zdania egzaminu

1) W razie zatrudnienia pracowników przy obsłudze maszyn obowiązkiem zakładu pracy jest sprawdzenie, czy szkolenie, którym objęci są robotnicy, jest wystarczające dla wszystkich osób zatrudnionych przy obsłudze tych maszyn. W razie stwierdzenia u niektórych robotników niedostatecznych wyników szkolenia, zakład pracy obowiązany jest przeszkolić dodatkowo tych robotników.

2) Jeżeli mimo dodatkowego szkolenia robotnicy nie wykażą opanowania materiałów szkoleniowych, zakład pracy powinien takich robotników odsunąć od pracy, jako nieprzydatnych na określonym stanowisku.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.01.1965 II PR 685/64OSNC 1965/7-8/136

10.2. Ponowne zatrudnienie

Obowiązek przeprowadzenia wstępnych badań lekarskich i wstępnego przeszkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy istnieje także w razie ponownego po przerwie zatrudnienia tej samej osoby na tym samym stanowisku, co poprzednio. Nie uchyla obowiązku przeprowadzenia badań lekarskich przedstawienie przez pracownika wyników badań przeprowadzonych dla innych celów niż podjęcie pracy.

Wyrok NSA z dnia 1999.02.02 II SA/Wr 975/97

  1. Instrukcje Bhp

11.1. Wydanie instrukcji stanowiskowych Bhp

Obowiązek wydania przez pracodawcę szczegółowych instrukcji i wskazówek w zakresie bhp na stanowiskach pracy dotyczy wszystkich stanowisk pracy, również tych, które nie wiążą się z wykonywaniem pracy w jednym i tym samym miejscu.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1999.02.17 II SA/Wr 935/98 Pr.Pracy 1999/10/41 we Wrocławiu

  1. Służba Bhp

12.1. Organ zarządzający a służba Bhp

Przepis art. 31 § 1 Kodeksu pracy nie daje podstawy do podporządkowania służby bezpieczeństwa i higieny pracy osobie wchodzącej w skład organu zarządzającego.

Wyrok NSA z dnia 1998.01.29 II SA 1411/97 Pr.Pracy 1998/6/41 w Warszawie

Przepis art. 23711 § 2 Kodeksu pracy stworzył, w przypadku braku kompetentnych pracowników, możliwość powierzenia wykonywania zadań tej służby specjalistom spoza zakładu pracy, o ile spełniają wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania zadań służby bhp oraz mają ukończone szkolenie w dziedzinie bhp dla pracowników tej służby. Z brzmienia tego przepisu wynika jednoznacznie, iż taka możliwość obejmuje zarówno zakłady zatrudniające do 100 pracowników jak i ponad 100. W ocenie Sądu nie można dokonywać wykładni tego przepisu wyrywkowo w oderwaniu od całego tekstu Kodeksu pracy, bowiem gdyby ustawodawca chciał zawęzić możliwość korzystania z zapisu art. 23711  kp, to uczyniłby to w sposób jednoznaczny i jasny tak jak to uczynił np. w art. 1515 § 4 kp, wskazując, że przepisy § 2 zdanie drugie oraz § 3 nie stosuje się do pracowników. Podobnie uczynił to np. w art. 231 § 5, art. 113 § 2, art. 163 § 1, art. 1801 § 2 Kodeksu pracy. A skoro tak to, podstawą powierzenia wykonywania zadań służby bhp specjaliście spoza zakładu pracy może być umowa cywilnoprawna. Zauważyć także należy, iż rozporządzenie wykonawcze, wydane na podstawie art. 23711 § 5 kp w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy wydane zostało w dniu 2 września 1997 r. i dotyczyło stanu prawnego wynikającego z delegacji ustawowej odbiegającego w swej treści od obowiązującego od dnia 1 stycznia 2004 r. art. 23711 kp. Ustawodawca pozostawił niezmienione upoważnienie ustawowe dla Rady Ministrów do wydania rozporządzenia, mimo że istotnie zmienił przepisy, w celu wykonania których ma być wydane rozporządzenie Rady Ministrów. W ocenie Sądu wskutek zmiany treści art. 23711 kp § 1- 4 kp przepisy tego rozporządzenia dotyczące organizacji i liczebności służby bezpieczeństwa i higieny pracy utraciły moc obowiązującą jako sprzeczne z nowymi przepisami ustawowymi. Zachowały natomiast moc obowiązującą te przepisy rozporządzenia, które określają kwalifikacje wymagane do wykonywania zadań służby bhp oraz zadania i uprawnienia tej służby.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 listopada 2005 r. – sygn. Akt II S.A./Go 344/05

Stanowisko uzależniające możliwość powierzenia zadań służby bhp specjalistom nie będącym pracownikami dotyczy jedynie pracodawców zatrudniających do 100 pracowników nie znajduje oparcia w przepisach art. 23711 § 1 i 2 Kodeksu pracy. Ustawodawca w § 2 tego artykułu formułuje wyłącznie jedną przesłankę odstąpienia powierzenia wykonywania zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy – brak kompetentnych pracowników. Nie bez znaczenia dla interpretacji powołanych przepisów jest też dokonana w zaskarżonym  wyroku analiza ewolucji przepisów art. 23711 Kodeksu pracy. Brzmienie tego przepisu nadane mu ustawą z 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 135, poz. 1146) wskazuje wyraźnie, że ustawodawca złagodził obowiązującą od 1996 r. konstrukcję tego przepisu umożliwiając wszystkim pracodawcom – a więc zarówno tym, którzy zatrudniają mniej niż 100 pracowników, jak i tym, którzy zatrudniają większą ich ilość powierzanie wykonywania zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy albo pracownikom zatrudnionym przy innej pracy. Dokonana z dniem 1 stycznia 2004 r. nowelizacja tego artykułu ustawą z 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 213, poz. 2081) wprowadziła wspomnianą wcześniej przesłankę powierzenia zadań służby bhp, specjalistom spoza zakładu pracy – brak kompetentnych pracowników.

Odnotować należy, że jeżeli pracodawca tworzy w swoim zakładzie pracy służbę bhp to osoby wykonujące w jej ramach swoje zadania są jego pracownikami w rozumieniu art. 23711 Kodeksu pracy. Jeżeli więc pracodawca nie posiada wśród swoich pracowników osób o odpowiednich kwalifikacjach, służby takiej utworzyć nie może. Różnicowanie więc pracodawców zatrudniających więcej lub mniej niż 100 pracowników pod kątem możliwości powierzenia  wykonywania zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy w oparciu o użyte w § 2 powołanego przepisu określenie „pracownik” nie znajduje racjonalnego uzasadnienia.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2005 r. – Sygn. Akt I OSK 40/50

  1. Badania lekarskie

13.1. Aktualność orzeczenia lekarskiego

Aktualnym orzeczeniem lekarskim w rozumieniu art. 229 § 4 kp jest orzeczenie stwierdzające stan zdrowia pracownika w dacie, w której pracownik ma być dopuszczony do pracy. Zachowuje ono aktualność w okresie w nim wymienionym, jednak staje się nieaktualne w przypadku wystąpienia w tym okresie zdarzeń, które mogą wskazywać na zmianę stanu zdrowia pracownika.

Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 grudnia 2002 r. I PKN 44/2002

13.2. Obowiązkowe wstępne badania lekarskie

1) Legitymowanie się wynikami specjalistycznymi badań lekarskich, stwierdzających zdolność do wykonywania określonego zawodu lub czynności, nie zwalnia z obowiązku poddawania się wstępnym badaniom lekarskim, o których mowa w art. 229 § 1 Kodeksu pracy.

2) Z przepisów jednoznacznie wynika, że posiadanie przez osobę przyjmowaną do pracy lub pracownika świadectwa stwierdzającego uprawnienia danej osoby do wykonywania określonego zawodu nie jest tożsame z posiadaniem orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na konkretnym stanowisku – art. 229 § 4 kp.

3) Świadectwa kwalifikacyjne, stwierdzające uprawnienia określonej osoby do pracy w charakterze kierowcy, są dokumentem potwierdzającym uprawnienia zawodowe i stanowią jeden z warunków umożliwiających wykonywanie pracy kierowcy. Nie jest to jednak warunek wystarczający i uzasadniający dopuszczenie przez pracodawcę do pracy osobę, która nie posiada ponadto aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonywania pracy na danym stanowisku.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2002 r. II SA 3358/2001

13.3. Obowiązkowe wstępne badania lekarskie i przeszkolenie Bhp w razie ponownego zatrudnienia

Obowiązek przeprowadzenia wstępnych badań lekarskich i wstępnego przeszkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy istnieje także w razie ponownego po przerwie zatrudnienia tej samej osoby na tym samym stanowisku, co poprzednio. Nie uchyla obowiązku przeprowadzenia badań lekarskich przedstawienie przez pracownika wyników badań przeprowadzonych dla innych celów niż podjęcie pracy.

Wyrok NSA z dnia 1999.02.02 II SA/Wr 975/97.